Editions Migraine

Van stapel*

2012-02-14T22:30:00.001+01:00

Stapelgedicht, zonder titel

Laat mij uitspreken, moeder
Het kan me niet schelen
Het verdriet van België
de verborgen geschiedenis
van de koele meren des doods

wit is altijd schoon
onder professoren

Bevat werk van Raf Van de Linde, Nel Noordzij, Donna Tartt, Frederik Van Eeden, Leo Pleysier, WIllem Frederik Hermans

"Ik ben geen thrillerschrijver!"

2011-12-23T10:52:00.000+01:00

Dit interview verscheen eerder in het magazine Verzin.

Met Misdaad levert de Schotse auteur Irvine Welsh het indringende relaas van een losgeslagen flik die tijdens een reis naar Miami een netwerk van kindermisbruikers op het spoor komt. Geen evidente materie, want al verkende Welsh met Trainspotting, Acid House en Porno eerder de groezeligste uithoeken van de maatschappij, Misdaad is andere koek. “Denk alsjeblieft niet dat kindermisbruik gewoon het volgende exces in het rijtje is.”

Bij zijn doortocht in Antwerpen, in het kader van BorderKitchen, mag blijken dat Welsh een druk bevraagd man is. Een half uurtje tijd krijgen we, om de Schot uit te vragen over zijn nieuwe roman. Welsh zit middenin een minitour: na Antwerpen staan Den Haag ,Edinburgh, Hamburg en Berlijn op het lijstje, waarna hij terugkeert naar Chicago, de stad waar hij het merendeel van zijn tijd doorbrengt.

Voorwaar drukke tijden, meneer Welsh. Vindt u nog tijd om te schrijven?

Ik heb een tijdje vrij genomen om de eerste versie van m’n nieuwe roman te schrijven, zie je. In november wil ik teruggaan naar Miami en daar doorwerken tot kerstmis. Misdaad dateert alweer van 2009. Het is een beetje vreemd om er naar aanleiding van de Nederlandse vertaling, opnieuw over te beginnen. Maar ik vertrouw op jullie, journalisten, om me in te fluisteren waar dat boek ook weer over ging. Zo zie je meteen of je interviewer het effectief gelezen heeft of niet. (lacht.) Meestal lijkt de pers er een pak meer over te weten dan ikzelf, overigens.

Wat in Misdaad opvalt, is het door en door lelijke decor waarin het verhaal zich afspeelt. Is Miami een plaats die zich daartoe leent?

Miami is een weirde plaats, moet je weten. Het is een tropische plek, dus het licht is er fantastisch. Daardoor lokt het een internationale meute fashionista’s en fotografen aan. Geen wonder dat het er steeds vol fotomodellen loopt. Daarnaast heb je ook de verwende studenten die er hun spring break komen houden. Dus die glamoureuze, toeristische kant is er zeker wel. Maar daarnaast lijkt het wel alsof alle schooiers, buitenbeentjes en helaas ook seksmaniakken van de US vroeg of laat in Miami terechtkomen. Miami heeft dus ook die noir kant – niet voor niets spelen zoveel politieseries en detectives zich er af. Er is dus een enorm contrast tussen de bling bling aan de ene, en de totale duisternis aan de andere kant.

Lag het al op voorhand vast dat het verhaal zich in Miami zou afspelen?

Nee, integendeel. Eerst wilde ik het verhaal in Ierland situeren. Enkele jaren geleden barstte daar een groot schandaal los over kindermisbruik binnen de kerk. Voor het eerst werd er openlijk gesproken over die toestanden, die soms generaties lang verzwegen waren geweest. Ik was op dat ogenblik in Dublin en kon niet aan die verhalen ontsnappen. Ik wilde wel iets doen met dat onderwerp, maar op dat ogenblik kreeg je in Ierland een soort verzadiging. Bovendien: als dat verhaal in Ierland speelde, zou ik het over de kerk moeten hebben en dat wilde ik niet. Die religieuze connotaties, de vervlochten geschiedenis die Ierland en Schotland op dat vlak hebben, wilde ik buiten mijn verhaal houden. Het zou me alleen maar afleiden; iemand anders moet dat boek maar eens schrijven. Dus verhuisde ik het hele verhaal naar Florida. Ik trok er ook zelf heen en ben meteen beginnen schrijven.

Nochtans is je hoofdpersonage Ray Lennox een Schotse flik?

Ray Lennox is inderdaad een flik uit Edinburgh die in Miami verzeild raakt. Enerzijds heb je dat nodig voor de ontwikkeling van de intrige: hij mag dan wel een agent zijn, in Miami heeft hij geen macht. Anderzijds: bestaat er een groter contrast dan Edinburgh in de herfst tegenover het zonnige Miami? September, oktober en november zijn de ergste maanden in Edinburgh – erg somber. Dus het leek me wel interessant om Lennox, na al het gruwelijks dat hem in Edinburgh overkomen is, naar de hysterische zonneschijn van Miami te sturen.

Lennox is een jonge man, amper 35. Maar de hele tijd heb je het gevoel dat hij zoveel ouder is?

Inderdaad. Ik wilde ven Lennox een getaande, gebroken man maken. Hij heeft zijn beste jaren achter de rug, hij heeft niet meer de veerkracht en de passie van een jonge, ambitieuze kerel. De lezer moest kunnen voelen hoe erg die gast eraan toe is, met zijn chronische depressie, zijn drank- en drugsmisbruik. Alle vitaliteit is uit hem weggevloeid: alleen zijn antidepressiva lijken hem overeind te houden, en die raken al op tijdens het eerste hoofdstuk.

Is Lennox een held?

Dat denk ik niet, maar hij doet wel heroïsche dingen. Enerzijds heb je het thriller-achtige verhaal waarin hij het jonge meisje redt van de pedofielen en de slechteriken doet boeten. Voor mij zit de heroïek van Lennox’ verhaal vooral in het existentiële gevecht dat hij levert met zichzelf. Hij komt maar langzaam in het reine met de gebeurtenissen uit zijn jeugd die zijn hele leven getekend hebben. Pas wanneer hij begrijpt hoe dat zijn relaties met mensen heeft aangetast en inziet waarom hij al die jaren aan de drank en de drugs heeft gehangen, is er closure mogelijk. Hij ziet ook in dat hij niet zomaar een politieman wil zijn – eigenlijk interesseert dat politiewerk hem niet. Zijn rol is grootser, minder evident ook. Law and order is niet zijn ding, hij wil alleen seksdelinquenten achter de tralies krijgen, waar ook ter wereld. Zo kan hij eindelijk met zichzelf in het reine komen en dat is heel belangrijk: zoals veel slachtoffers van misbruik, heeft Lennox het idee dat hij diep vanbinnen ‘vuil’ is.

Tijdens je research voor dit boek heb je veel getuigenissen over seksueel misbruik gelezen en gehoord. Hoe scherm je jezelf af voor de gruwel die je tegenkomt?

Dat kun je niet, zo simpel is dat. Van veel verhalen die je hoort, word je gewoon niet goed. De aard van het materiaal dwong me wel om op een andere manier te gaan schrijven. Meestal begin ik aan een verhaal en blijf ik doorgaan tot het klaar is. Bij Misdaad heb ik pauzes moeten inlassen, even weggaan en dan terugkomen. Het heeft geen zin om boven die gruwelijke verhalen te blijven hangen tot je helemaal depressief en fucked up bent. Laat het dan even liggen, kom op adem en doe dan voort. En als de dingen echt te gek worden, kun je nog aan het verhaal beginnen sleutelen – dat is toch een belangrijke psychologische buffer. Bij film kun je dat veel minder.

Het was een moeilijke bevalling, dus? En net toen u de eerste versie klaar had, zei uw vrouw doodleuk dat het boek nergens op leek.

En weet je, ze had gelijk! Ze vond dat Lennox te wraakzuchtig was, daar kwam het op neer. Er zat niet genoeg zelfreflectie in zijn personage. De eerste versie van Lennox was een soort vigilante, die bij de boeven binnenvalt to kick some paedophile ass, in plaats van zijn eigen problemen onder ogen te zien. Maar je ontdekt pas tijdens het schrijven dat een personage dat soort lagen nodig heeft. Mijn vrouw was duidelijk van mening dat die bij Lennox nog te zeer ontbraken.
Dus u moest terug de modderpoel in?
Dat de eerste versie van dit boek mislukte, komt alleszins niet door luiheid. Misschien heb ik me net teveel laten opjagen door de gruwelijke verhaalstof, en te veel haast willen maken om de uitgang te vinden. Achteraf gezien had ik meer tijd moeten nemen. Het kon geen kwaad dat het verhaal even is blijven liggen en dat ik er daarna opnieuw in gedoken ben.

In uw werk spelen alles soorten excessen een rol: de uitwassen van de punk- en clubscène komen in uw werk aan bod. Is het kindermisbruik in dit boek een volgende exces, het hedonisme een stap te ver genomen?
Het is duidelijk een pedofiel hedonisme, dat klopt, maar ik denk dat het te ver gaat om het op dezelfde lijn te zetten met de andere subculturen in mijn werk. Er is toch wel een groot verschil tussen ongebreidelde lol hebben en ronddansen aan de ene kant, en kinderen aanranden voor de kick aan de andere. Het zijn minderjarigen die zonder hun toestemming worden misbruikt. Dat is toch helemaal iets anders.

In België wordt Misdaad als een thriller verkocht. Beschouwt u zichzelf als een thrillerschrijver?

Helemaal niet. Het is triest om te zien hoe uitgevers moeten goochelen met genres om een boek in de markt gezet te krijgen. Het mag niet meer gewoon ‘fictie’ heten, of ‘sci-fi’ of whatever, het kind moet duidelijk een naam hebben. Erg blij word je daar niet van, maar het is aan de uitgever of de mensen van de marketing om een oplossing te vinden. Als schrijver word ik er gelukkig niet erg door geraakt: ik kan nog steeds de boeken schrijven die ik wil schrijven.

Misschien omdat u een gevestigde waarde bent?

Waarschijnlijk wel. Enkele vrienden van me zijn bekende schrijvers – in Schotland dan. En zij worden door hun uitgevers erg onder druk gezet om hun volgende boek een crime-boek te noemen, wat meteen ook gaat wegen op de inhoud. Maar hoe moet een uitgever anders zijn boeken nog aan de man brengen? Er verandert zo veel in het boekenvak, ook ten goede. Een van de beste dingen die ons overkomen is, de laatste jaren, is het failliet van de boekhandelketen Borders in de USA. Eindelijk is er weer ademruimte voor kleine boekhandels met een persoonlijke aanpak, in plaats van zo’n blockbuster die enkel verkoopt wat gemakkelijk in een format past. Er is een enorme leemte te vullen. Een vriend van me in Miami runt een onafhankelijke boekhandel. Ze hebben hem gevrààgd om vijf nieuwe filialen te openen, gewoon omdat daar ruimte voor is, nu Borders van het toneel verdwenen is. En hij kent de buurt, hij kent de stad: elk filiaal specialiseert in iets anders. Fotoboeken voor de glamourista’s op Miami Beach, verderop in de stad misschien wat meer Latinoliteratuur. En meer aandacht voor de plaatselijke schrijvers, die je bij Borders vergeefs zou zoeken. Ik wil dat ook terugvinden in de boekhandel: in één oogopslag zien waar de plaatselijke auteurs mee bezig zijn. Geen vijfduizend fookin’ Dan Browns of Harry Potters voor mij.

Heb je advies voor onze schrijvende lezers?

Quite a lot, actually. Ten eerste: Zorg dat je jezelf ként voordat je eraan begint. Veel mensen weten zeker dat ze schrijver zijn, maar zijn niet zeker waarom eigenlijk. Schrijver zijn wil zeggen dat je heel wat tijd in je eentje zult doorbrengen. Ik heb veel mensen gekend die aan de toog alvast erg goede schrijvers zijn: en maar leuteren over de geweldige romans en prachtige verhalen die ze gaan schrijven! Maar dan gaan ze naar huis en zitten ze met zichzelf opgescheept in een klein kamertje en worden ze gek. Je moet op voorhand weten wat dat betekent, maanden, jaren aan een stuk in je eigen gezelschap aan zo’n boek werken. Er zijn maar weinig mensen die daarin slagen zonder te flippen, hoe clever je voor de rest ook bent.
Ten tweede: wat je ook schrijft, werk je project af voordat je aan iets anders begint! Er zijn maar weinig schrijvers die verschillende verhalen tegelijk tot een goed einde brengen. Probeer het in zijn geheel neer te zetten, desnoods in zijn ruigste vorm, dan kun je achteraf nog bijschaven. Zelfs al ziet het eruit als een absolute fookin’ puinhoop, het is de fundering waarop je kunt verder bouwen. En maak een schema voor je personages met drie simpele basiscriteria: stay, play, lay.

Pardon?

Where do they stay, what do they play, who do they lay? Als je weet waar iemand woont, wat voor muziek die graag luistert en met wie hij of zij naar bed gaat, heb je al een hoop stuff om de karakters mee te stofferen, dunkt me!

‘Verloren’ roman Jack Kerouac voor het eerst in druk

2011-11-30T14:23:00.000+01:00

Over Kerouac hebben we al eerder geschreven. Dit artikel verscheen bij Knack Boekenburen.

Met “The sea is my brother” wordt het posthume oeuvre van beatboegbeeld Jack Kerouac (1922-1969) weer een deeltje breder, ditmaal met een erg vroeg werk. Een aanvulling bijde legende of toch vooral een kwestie van marketing? “Wie bewijs je hier eigenlijk een dienst mee?” vraagt Kerouac-kenner Frank Albers zich luidop af.

Jack Kerouac blijft een van de meest postuum productieve schrijvers in de Amerikaanse letteren. Ook meer dan veertig jaar na zijn dood, blijft er met de regelmaat van de klok ‘nieuw’ werk verschijnen. “The sea is my brother” is de recentste aanwinst in dat rijtje.

Kerouac schreef “The sea is my brother” in 1942, toen hij diende in de Amerikaanse marine. In de roman focust Kerouac op twee personages: de no-nonsense matroos Wesley Martin en de intellectueel Bill Everhart, die literatuur doceert aan Columbia University. De twee sluiten vriendschap na een toevallige ontmoeting in een café en kiezen vervolgens samen het ruime sop. Zoals in veel van zijn latere werk, baseert Kerouac de twee contrasterende persoonlijkheden van zijn hoofdpersonages om zijn eigen conflictueuze zelfbeeld, waarin Kerouacs working class gevoeligheden botsen met zijn onmiskenbare honger naar intellectuele ontplooiing.
De grens tussen autobiografie en fictie is ook in dit werk dun; het verhaal is voor een groot deel gebaseerd op aantekeningen die Kerouac bijhield tijdens een marinereis naar Groenland. Wanneer Kerouacs onhandelbare gedrag tijdens de marineopleiding het vermoeden van een mentale stoornis wekt, wordt het manuscript gebruikt als bewijsmateriaal.

Kwijt?

Helemaal ‘verloren’ is het boek nooit echt geweest: in de Berg Collection, een fonds van de New York Public Library, dat een aanzienlijk deel van Kerouacs literaire archief verwierf, werd het manuscript bewaard. Al in 2009 was er sprake van het verhaal te publiceren. Het titelverhaal wordt aangevuld met een selectie uit ander jeugdwerk én uittreksels uit de correspondentie die Kerouac voerde met jeugdvriend Sebastian Sampas, een Grieks-Amerikaanse jongeman die als soldaat sneuvelde in 1944. Kerouac en Sampas hadden in hun jeugdjaren deel uitgemaakt van een groep jonge kunstenaars in Kerouacs thuisstad Lowell, Mass.

Wat het verhaal de moeite waard maakt, is de inkijk die het biedt in Kerouacs ontwikkeling als schrijver. Na de voltooiing van “The Sea is my Brother” wierp Kerouac zich op de voorbereiding van zijn officiële literaire debuut, de taaie familiesaga ‘The town and the city,’ die uiteindelijk in 1950 zou verschijnen. De beatstijl die Kerouac later beroemd zou maken, is dan nog mijlenver weg. De twintiger die Kerouac anno 1942 is, is duidelijk nog op zoek naar een eigen stemgeluid.

Mercantiel

Frank Albers, die Kerouac Amerikaanse omzwervingen in 2006 overdeed voor zijn boek Beatland, zit niet meteen op dit ‘nieuwe’ boek te wachten. “Als je het oeuvre van Kerouac bekijkt, moet je toch concluderen dat hij een schrijver is geweest die zichzelf één keer geweldig overtroffen heeft, met “On The Road.” De rest van zijn werk is eerder wisselvallig. Het zou me erg sterk lijken, mocht “The Sea is my brother” plots een meesterwerk blijken te zijn, dat hij al die jaren achteloos heeft laten liggen. Voor Kerouac-fundi’s is het misschien interessant, maar ik vraag me luidop af wie je hiermee een dienst bewijst.” Albers ziet een andere reden voor het opduiken van deze ‘verloren’ Kerouac. “Er komt binnenkort een biopic uit over Allen Ginsberg en ook” On the Road” werd recent verfilmd. Dat er nu plots ‘nieuw’ werk van Kerouac opduikt, is vooral mercantiel interessant.” Eerder verscheen ‘And The Hippos were boiled in their tanks’, een absurdistisch verhaal dat Kerouac eind jaren ’40 samen met beatdichter Allen Ginsberg op poten zette – eveneens jarenlang verloren gewaand.

And there’s plenty more where that came from. Kerouac zag zijn werk als een proustiaans mozaiek, een work in progress dat moest uitgroeien tot een consistent geheel, waarin elk werk zijn plaats en betekenis had. Toen Kerouac in 1969 op 47-jarige leeftijd stierf, was dat werk bijlange na niet afgerond, en was een groot deel ervan nog niet eerder in druk verschenen.

Ook Kerouacs essayistische werk uit dezelfde periode, dat op zichzelf goed is voor ettelijke honderden manuscriptpagina’s, is nog grotendeels onontgonnen. Voor onderzoekers en echte fans heeft dit werk ongetwijfeld waarde. Het is echter de vraag of dit erg vroege werk, waarin de latere beatheld nog zichtbaar worstelt met taal en vorm, ook de literaire merite van Kerouacs ‘officiële’ oeuvre gestand doet.

Het hoddelijke monster

2011-11-15T21:03:00.000+01:00

Deze bijdrage verscheen in het oktobernummer van het tijdschrift Over Taal

Na de eerste aflevering van ‘Het Goddelijke Monster,’ de TV-serie gebaseerd op Tom Lanoye’s Monstertrilogie, ontstond er deining over het West-Vlaamse dialect waarin de personages hun dialogen te berde brachten. Rechtgeaarde West-Vlamingen voelden zich ronduit beledigd door het namaakdialect uit de serie – het ene West-Vlaams is het andere niet. Michiel Leen begrijpt die heisa wel, maar verliezen we zo niet de echte inzet van Lanoye’s trilogie uit het oog?

Een onvervalst taalrelletje, dat mochten we meemaken in de dagen na de première van ‘Het Goddelijk Monster.’ Ingeval u de eerste uitzending gemist zou hebben, schetsen we graag even het kader. Katrien Deschryver, telg uit een rijke familie van textielbaronnen en politici, schiet per ongeluk haar man, de boekhouder Dirk Vereecken, neer. Aangezien Vereecken de familie Deschryver hielp bij het opzetten van schimmige financiële constructies rond haar tapijtenconcern (“den top van den tapis-plain is West-Europa!”), is de ontdekking van diens privé-archief een grote klap voor de familie. Tapijtboer Leo Deschryver waarschuwt zijn doodzieke broer, de bankier en ex-minister Herman Deschryver dat die naar Luxemburg moet vertrekken om het (zwarte) familiekapitaal veilig te stellen. In de tussentijd wordt Katrien gerepatrieerd en onder handen genomen door de paranoïde onderzoeksrechter De Decker. Het feit dat de beeldschone Katrien rampen lijkt aan te trekken – de accidentele dood van haar man is al het derde overlijden in de familie waar zij de hand in heeft - helpt de zaken niet vooruit.

Enfin, pret en amusatie voor het hele gezin. En het moet gezegd worden: regisseur Hans Herbots heeft kosten nog moeite gespaard om de vermoeide en tegelijk paranoïde sfeer van die jaren zo authentiek mogelijk weer te geven. Die hang naar authenticiteit heeft nu net geleid tot een prachtig stormpje, vooral dan bij onze West-Vlaamse medemens.

Wat wil nu het geval? Herbots heeft ervoor geopteerd de bank – en textieldynastie Deschryver te portretteren als een West-Vlaamse familie. Dat is begrijpelijk: het Belgisch textiel, voor zover het door opeenvolgende crises nog niet uit het weefsel van de vaderlandse economie verdwenen is, houdt nog stand in enkele delen van West-Vlaanderen. (Zelf heb ik ooit een vertegenwoordiger van deze nijverheidstak in volle ernst horen beweren dat de E17-snelweg de ‘bedding’ van het Vlaams textiel was.) Om maar te zeggen: moest Herbots ervoor geopteerd hebben het tapijtenimperium van de Deschryvers in –ik zeg maar wat - de Kempen te situeren, geen mens zou het geloven.

Een authentieke familie industriëlen spreekt liefst ook een authentiek dialect. En daar haalde cast en crew zich meteen een probleem op de hals. In plaats van het algemeen beschaafd Antwaarps dat in het vaderlandse drama de hoofdtoon voert én in plaats van het tussentaaltje dat courant is in de meeste andere hedendaagse VRT-shows, werd de acteurs opgedragen om zich het West-Vlaamse taaleigen eigen te maken – met uitzondering voor pater familias Herman Deschryver, die zich, als een soort evolué, bedient van een opvallend keurig Nederlands . En dus zag je knuffelhunk Kevin Janssens zich door de dialogen van zijn personage heen werken alsof hij een hete aardappel in de mond hield en kapseisde Michel ‘Nonkel Leo’ Van Dousselaere net niet onder de moeite die het hem kostte zich van zijn dialoog te kwijten in een haastig aangeleerde tweede taal. Maar ook Joke Devynck, nochtans met het West-Vlaams vertrouwd, mocht zich gaan bijscholen. Immers, de variant van het West-Vlaams die haar met de paplepel was ingegoten, benaderde blijkbaar nog niet voldoende het patois van de textielstreek. Er kwamen godbetert dialectcoaches aan te pas om een en ander recht te trekken, want gewoon elke g en h in de tekst omwisselen zou vast niet volstaan. De tijd dat de nationale TV-omroep militant promotie voerde voor het Algemeen Beschaafd Nederlands ligt, voor wie het nog niet doorhad, al weer een hele poos achter ons.

Maakte al die inspanning indruk op de West-Vlamingen in het publiek? Niet bepaald. Integendeel, er ontstond een wel heel specifieke vorm van het aloude West-Vlaamse taalparticularisme. Terwijl de rest van TV-kijkend Vlaanderen met behulp van ondertitels probeerde te ontcijferen wat de echtelieden Deschryver elkaar aan verwijten naar het hoofd slingerden, ontspon zich bij de native speakers een discussie over de authenticiteit van het in de serie gebezigde West-Vlaams. Het verdict was behoorlijk negatief.

”Als dat west-vlaams is, spreek ik swahili,” reageerde een verbolgen kijker via twitter. “Ons dialect wordt verkracht!” heette het elders. De krant De Standaard haalde er zelfs een professor bij, die het programma wat dialect betrof een onvoldoende gaf. “Het laagje dialect dat door de taalcoach is aangebracht, is te dun,” klonk het onomwonden. Als klap op de vuurpijl mocht de gouverneur van West-Vlaanderen zich verontwaardigen over het beeld dat de serie van zijn provincie ophing. De taal van ‘Het Goddelijke Monster’ was niet gans het volk, dat mocht duidelijk zijn. Kortom, de makers hadden zich de moeite wel kunnen besparen. Had ‘m heel wat gescheeld aan ondertitels, bovendien.

De reactie van de West-Vlaamse ingezeten is ergens wel te begrijpen. Als dialectspreker heb je meteen door wanneer iemand je gouwtaal echt beheerst, of slechts doet alsof. Daarmee staan de sprekers van het West-Vlaams hoegenaamd niet alleen. Zoals een rasechte Antwerpenaar ook meteen doorheeft of hij met een echte sinjoor te maken heeft, of met een imitator. En hoewel de dialecten zware klappen krijgen, is het voor veel mensen de eerste taal waarin ze zich uitdrukken. De persoonlijkste taal ook, de taal van ‘thuis,’ een privé-idioom dat slechts begrepen door en gedeeld met een handvol ingezetenen. Eenmaal buiten die kring wordt het vaak onwennig. Mocht ik u deze column in het oor blazen met de tongval van het hoekje Brabant waaruit ikzelf afkomstig ben, u zou ook om ondertitels vragen.

De emotionele reacties zijn dus perfect te begrijpen; niemand ziet zijn eigen streektaal graag verhakkeld worden, ook al gebeurt dat door acteurs die zich zichtbaar moeite getroosten om het er zo goed mogelijk van af te brengen in een dialect dat ze zich op fonetische wijze hebben moeten eigen maken. Maar door al de heisa zou je één cruciaal aspect gaan vergeten: De Monstertrilogie van Lanoye gaat helemaal niet over West-Vlaanderen of Kortrijk, het is geen afrekening met de Vlaamse textielindustrie of een tapijtbombardement van clichés over West-Vlaanderen. Lanoye wilde het hebben over België, het hele land dat in jaren ’90 geconfronteerd werd met een reeks schandalen die elke apart een boek, film of TV-serie waard zouden zijn. De Monstertrilogie is in de eerste plaats het verhaal van een land dat zijn onschuld wil terugvinden na de schokken die de Bende van Nijvel, Agusta, de milieuboxenaffaire, het obussendossier én de zaak-Dutroux door de natie hadden gejaagd. En dan hebben we het nog niet gehad over het Beaulieu-schandaal, dat draaide rond –tja – een invloedrijke familie van West-Vlaamse textielbaronnen.

De programmamakers hadden er beter aan gedaan om hun serie te spelen in het verkavelde Vlaams dat – tot spijt van wie het benijdt – het idioom van het kleine scherm in Vlaanderen is, de lingua franca van de Vlaamse TV-kijker. De taal ook waarvoor Lanoye zelf meermaals een lans gebroken heeft, het algemeen beschaafd patois voor het goddelijke monstertje in elk van ons. Aan het land dat Lanoye voor de geest tovert en Herbots in beeld vat, valt sowieso geen touw vast te knopen. Is het toeval dat Katrien Deschryver doorheen de hele trilogie zwijgt in alle talen – ook in het West-Vlaams?

Digitaal grasduinen in interviews met Hugo Claus

2011-11-07T18:25:00.000+01:00

Deze bijdrage verscheen eerder op de website van het tijdschrift Ons Erfdeel

Ere wie ere toekomt: Mark Schaevers worstelde zich al in 2004 door het hele archief interviews met Claus, met inbegrip van enkele optredens op televisie. In het citatenboek Groepsportret rangschikte hij Claus’ meest saillante quotes per thema. Enerzijds kon je zo in één oogopslag zien waar en hoe Claus zijn eigen biografie saboteerde, de ene waarheid voor de andere verwisselde of de interviewer simpelweg bij de neus nam. Anderzijds ontbrak in Groepsportret de context waarin de uitspraak werd gedaan.

Iets minder sexy, maar met een rigide chronologische systematiek en met alle voordelen van een op maat gebouwd digitaal opzoeksysteem, is het interviewarchief dat het Clauscentrum in mei 2011 online plaatste. Claus-onderzoekster Sarah Beeks en webontwikkelaar Thomas Crombez, de initiatiefnemer van het Platform Digital Humanities van de Universiteit Antwerpen, ontsluiten op die manier 213 interviews uit de eerste kwarteeuw van Claus’ carrière.

De Claus die in deze interviews aan het woord komt, is de schrijver van vóór zijn consecratie, een weliswaar bekende, maar daarom nog niet met fluwelen handschoentjes aangepakte schrijver die zich beweegt in een woelig tijdsgewricht.

Ex-wonderkind

Het eerste interview in het archief dateert van 1950, Claus is dan 21 en houdt verblijf in Parijs. Wie is die Hugo Claus die in 1950 in Parijs wordt geïnterviewd? Al in het eerste interview uit het bestand, een korte babbel met het informatieblad voor boekenvrienden De Periscoop in april 1951, gaat Claus er lekker tegenaan. Het is de periode van Cobra en bundels als De onvoorziene week. De interviewer wil het hebben over De Metsiers, dat net bij Manteau verschenen is. Vanuit Parijs slaat Claus de receptie van zijn eersteling blasé gade.

Niet veel later moet Claus het gerucht de wereld in hebben gestuurd dat hij bij gebrek aan waardering in Vlaanderen, enkel nog in het Frans wil gaan schrijven. Wanneer een ongeruste reporter van Het Parool hem in november 1951 uitvraagt over die beslissing, speelt Claus de vermoorde onschuld. Vanaf het begin speelt Claus met bravoure verstoppertje met de journalisten.

Die ”wonderkindperiode” wordt afgesloten met een portret door Simon Vinkenoog in de Haagse Post, op 23 mei 1959. (Claus’ voorbereiding op dat interview is overigens integraal terug te vinden in De wolken.) Vinkenoog portretteert de dan 30-jarige Claus immers als “een ex-wonderkind op de leeftijd des onderscheids.” Overigens komt Vinkenoog ook zelf aan bod in het stuk, als eerste Nederlander om Claus te ”ontdekken” en zijn gedichten op te nemen in de bloemlezing Atonaal.

Voorts is Vinkenoog niet karig met lof voor Claus: “(…) de hele 20e eeuw komt in het werk van Claus naar voren: inclusief de thrillers, de B-films, de moderne jazz en de schilderijen van de tachisten”, klinkt het onverdroten. De dertigjarige Claus is, hoewel geplaagd door tegenvallende verkoop in eigen land, eindelijk bevrijd van het etiket “wonderkind” dat hij volgens Vinkenoog “met gelatenheid” droeg.

Meteen krijg je er een familieschets en stamboom van de schrijver bij, alsof de latere personages uit Het verdriet van België al even een kijkje komen nemen. Kortom, alle elementen van de dan al in nevelen gehulde voorgeschiedenis van Claus zijn aanwezig: de strapatsen van vader Claus en de jeugdjaren in het op een gevangenis lijkende nonneninternaat – een onderwerp dat bij herhaling, soms bijna terloops, aan bod komt in verdere interviews. De omzwervingen na de oorlog. De wufte dagen in het gezelschap van een Oostendse hotelier. De Metsiers, volgens de legende geschreven voor 250 Belgische franken – het bedrag zou in de loop der jaren nogal wisselen. “Is het al gebeurd, dat een 30-jarige schrijver de waarheid kon schrijven? Hugo Claus is er misschien nog het dichtst bij”, besluit Vinkenoog zijn artikel – achteraf kun je niet anders dan om een dergelijke conclusie grinniken.

‘Meneer Claus is heel vriendelijk’

Omstreeks 1968 vertoont het archief een uitstulping van een achttiental interviews. Het is niet toevallig de periode waarin Claus zich voor de rechtbank moet verantwoorden voor zijn “zedenschennende” opvoering van Masscheroen, eind 1967. Claus toont zich strijdbaar en meer dan ooit geëngageerd.

In de marge van die opstoot vind je één van de merkwaardigste stukken uit het hele archief terug. Journalist Willy Schuyesmans van het blad Zondagmorgen strijkt neer in Nukerke, waar Claus toen al een tijdlang woonde. “Wat denken de inwoners van Nukerke van hun zedenschennende dorpsgenoot?”, bloklettert het blad. In weerwil van die sensationele insteek, blijkt dat eigenlijk nogal mee te vallen. De baas van het dorpscafé waar Claus soms langskomt, heeft in de dode uurtjes weleens een boek van “meneer Claus” gelezen. “Hij is natuurlijk wel een beetje bruut in zijn boeken”, is zijn oordeel. “Hij drijft nogal door. Als hij schrijft is het gegrond. Maar ’t is niet voor kinderen. Er zijn er niet veel die zo goed schrijven als hij hoor.” Maar erg christelijk zijn de boeken van meneer Claus toch niet. En had hij die blote mannen in zijn toneelstuk niet gewoon een schaamlapje kunnen aantrekken?

Het is een stuk met een, zeker voor die jaren, erg groot human interest-gehalte. Al moet je evengoed opmerken dat Claus al in zijn vroegste interviews privézaken ter sprake brengt. Zo keert zijn al-dan-niet-gestopt-zijn-met–roken vaak terug, of komen de vrouwen in zijn leven ter sprake. Maar nergens komt dat zo tot uiting als in dit stuk: het lijkt wel alsof je in een oude aflevering van tv-programma’s als Terloops of Echo bent beland. Op weg naar Claus’ gerestaureerde boerderij ondervraagt Schuyesmans ook even de buren. Wat blijkt? De schrijver en zijn vrouw zijn “geen kontraire mensen”.

In het interview met de schrijver, waartoe deze dorpswandeling de aanloop moet vormen, uit Claus zijn teleurstelling over de legendarische bezetting van het Paleis voor Schone Kunsten in mei 1968 en de praktische gevolgen van zijn veroordeling – waaronder een reisverbod van enkele maanden. De schrijver ziet een Congo-reis door zijn neus geboord, maar besluit over West-Vlaanderen te schrijven op de manier die hij voor de oud-kolonie in gedachten had.

Voor de volledigheid: Claus vindt zijn dorpsgenoten “brave mensen”. De schooljuffrouw, de directeur en de pastoor doorbreken toch de zonovergoten idylle: Claus is zo antigodsdienstig! Helemaal griezelig wordt het, wanneer Claus vertelt dat zoon Thomas in de godsdienstles leert om kwaad te zijn op de Joden, want zij “hebben dat arme Jezuke gekruisigd”. Of is ook hier de clausiaanse kolder aan het werk? “Gelukkig voor Claus is er voor West-Vlaanderen geen visum vereist”, is de ambigue conclusie.

Kristelnacht

Begin jaren zeventig gaat ook die storm weer liggen. Hugo Claus in de jaren zeventig, daar hoort ook Sylvia Kristel bij. Wie de zoekterm “Kristel” ingeeft, moet zich eerst wel door enkele interviews uit de vroege jaren zestig heen worstelen, waarin Claus nog zijn licht laat schijnen op allerlei “kristelijke” wantoestanden. Maar daar stoot je dan plots op een term als “Kristelnacht”, ontsproten aan de pen van Johan Anthierens, die voor Knack met frisse tegenzin de première bijwoont van Pallieter, een film van Roland Verhavert waaraan Claus meewerkte. Claus moet de tegenzin van Anthierens’ gezicht hebben zien afdruipen, want hij vraagt de journalist doodgemoedereerd “wat die het meest gehaat heeft aan de film”. Er hangt een sfeertje van bravado, er is whisky vóór de middag, in de aanloop naar een moeizaam persdiner.

Terloops vraagt Anthierens of Claus nog wel eens iets schrijft. Het antwoord is laconiek. “Helemaal niet”, zegt Claus, “ik zie niet in voor wie of wat ik nog zou schrijven. De zelfverzadiging is totaal, honderd procent. Het is wel amusant als je daarop meteen reakties opvangt als ‘uitgeblust’. Ik voel me gewoon niet gedreven, misschien, als ik nog eens smoorverliefd word...”

Claus laat zich opvoeren als societyfiguur, liefdesperikelen incluis. Anthierens slaagt erin, door ook zichzelf als personage in te zetten, een béétje de tipsy charme te vatten van het voor de rest weinig feestelijke debuut van de zoveelste Vlaamse boerenfilm. De medewerking van Claus kan aan zijn oordeel hoegenaamd niets veranderen: de schrijver lijkt nog niet het aureool te dragen dat hem in latere beschouwingen wordt toegemeten. “Claus” is nog geen kwaliteitslabel.

In het voorlopig recentste archiefstuk, uit de Haagse Post en gedateerd op 15 oktober 1977 en dus “verdwaald” in de selectie die officieel tot 1975 loopt, doet Claus zijn periode met Kristel af als een “mannelijke menopauze”.

Op de wachtlijst staan nog alle interviews uit de periode tussen 1975 en Claus’ overlijden in 2008, goed voor driekwart van het totale interviewarchief in het Clauscentrum. Omstreeks 1983, de periode waarin Het verdriet van België verscheen, puilen de archiefmappen alvast uit. Dat belooft wat.

Ook dit is de nalatenschap van een schrijver: wat hij over zichzelf, zijn werk, de wereld om hem heen te melden heeft via andere media dan die van zijn eigen ambacht. Nu de Clausstudie dankzij dit soort toepassingen het tijdperk van de digital humanities (de term is van ontwikkelaar Thomas Crombez) is binnengetreden, ontpopt het archief zich aan het begin van een nieuw scriptieseizoen ongetwijfeld tot een handig gereedschap voor studenten en onderzoekers die op zoek zijn naar Claus’ eigen woorden.

Of wat ze vinden ook de waarheid is, is weer een ander verhaal.

Last thoughts on Bobbejaan Schoepen

2011-05-18T11:22:00.001+02:00

Maandag naar Bobbejaanland geweest. Niet om mij te verstrooien in deze of gene cowboygerelateerde roetsjbaan, maar voor het werk: in casu de voorstelling van een groot boek over wijlen Bobbejaan, samengesteld door zoon Tom, met hulp van grossier in karakterkoppen Stephan Vanfleteren. Dus rond het middaguur dapper koers gezet naar het wilde westen dat Lichtaart heet. Wederom verplaats ik mij per tautomobiel, wat geen sinecure is. Zo wild is het westen niet, of achter elke boom schuilt een flitspaal, een wegversmalling of een zoveelste zone dertig. Nooit geweten ook dat er twee soorten Olen zijn. Wanneer de eerste richtingaanwijzer richting Bobbejaanland opdoemt, valt voorwaar een zware last van mijn schouders.

Een bezoek aan Bobbejaanland blijft een oefening in surrealisme. De hostess die bij de dienstingang het aanwezige journaille moet opvangen en me onder de naam Leen Michiels op de gastenlijst registreert, is gehuld in het soort laag uitgesneden frullenjurk dat ik me herinner van de cancandansende saloongirls in de albums van Lucky Luke. Met een moddervet Kempens accent wijst ze me de weg: het persgebeuren vindt plaats in Cowboy Town, zeg maar het historische centrum van wijlen Bob’s privé-universum. Gewoon de pijlen volgen richting Speedy Bob: in de schaduw van de rollercoaster ligt het dorp verscholen.

Het plezantste land ligt er op deze druilerige meidag wat verslagen bij. Weinig volk in de hotsende attracties. Ja, hier en daar een klasje op schoolreis. Of, geschaard rond een treurig plastieken tafeltje, groepjes late tieners en twentysomethings, belust op jeugdsentiment en guilty pleasure. De blikken op hun gelaat verraden deconfiture. Bobbejaan wist het al: écht cowboyschap verdraagt geen ironie.

Dat hebben de lui achter de persvoorstelling goed begrepen. A trip down memory lane moet het worden, in een saloondecor vol foto’s en gouden platen van wijlen Bobbejaan. Liliane Saint-Pierre hangt er rond, en Paul Michiels, ook Will Ferdy en Luc Caals zijn van de partij. En, een beetje weggemoffeld, een oude man die speciaal voor de gelegenheid zijn zondags cowboykostuum voor de dag heeft gehaald: Dirk, 35 jaar lang aan de slag geweest in Bobbejaanland. Tom Pintens, Gregory Frateur en Roy Aernoudts zingen enkele klassiekers en Bobs kleindochter brengt “Monsieur le Vagabond.” Veel emotie voor een persconferentie, zoveel is zeker.

Back to Bobbejaanland

Intussen dwalen mijn gedachten af naar dezelfde tijd, ongeveer een jaar tevoren. Bobbejaan was een van die intervjoewies die al te lang op mijn verlanglijstje was blijven staan. Toen hij 85 werd, nam ik het me voor: “Ik ga d’r naartoe, ik ga met die man praten!” That is: na voltooiing van de thesis, het eindwerk, de reeks examens en al de andere studentikoze sores die me toen bezig hielden. Amper was mijn voornemen uitgesproken, of daar rolde het fatale bericht uit de radio: Bobbejaan was gestorven in het ziekenhuis, 85 jaar en één dag. Te lang gewacht.

Eén keer heb ik hem ontmoet. Enfin, ontmoet. “Gezien” is een beter woord, denk ik. Halfweg de jaren ’90 drentelde ik als negenjarige door Bobbejaanland. Het was absoluut snertweer en echt feestelijk verliep de uitstap niet. En plots was hij daar: Bobbejaan, de aanstichter van dit alles. Niet aan het stuur van de kilometerlange slee- met – koeienhoorns, maar in hetzelfde soort suffe golfkarretje waarmee ook zijn personeel zich door het park –pardon: land – verplaatsten. De cowboyhoed op zijn hoofd omhuld met cellofaan tegen de regen. Bobbejaan deelde foldertjes uit, waarop hijzelf te zien was, met op de achtergrond het reuzenrad en de vijver. En de slogan die ik nooit zou vergeten: "Sommige politici hebben van hun land een moeras gemaakt. Ik heb van een moeras Bobbejaanland gemaakt." De balpen die mijn vader hem ter hand stelde om het foldertje te signeren, weigerde dienst in de regen. Bobbejaan mompelde haastig goedendag en zette zijn weg met het zoemende karretje voort. “Zie je wel dat hij echt bestaat,”zei mijn pa. Ik geloofde hem niet helemaal.

Bladerend door het boek vraag je je toch af hoe Bobbejaan zijn eigen personage eigenlijk zag. Het ene ogenblik is hij ontegensprekelijk een westernzanger zoals je ze in de jaren ’50 ook in de States tegen het lijf liep – een Bobbejaansong als Little Kid Sister of mine echoot Hank Williams -, maar het volgende moment woont de cowboy al op kamers naast zijn duivenkot kort bij het Antwerpse Steen. Of banjert hij, intussen overgeschakeld op Schoon Vlaams als voertaal, over de prairie. Tezelfdertijd is hij aan het varen, met de lichtjes van de Schelde in het achterhoofd. Of doet hij zich voor als ‘pompier’ in een soort van namaak-Brussels dialect. Daartussenin waagt hij zich al eens aan een geloofsbelijdenis. “Ik geloof dat god de vader weer op reis is/ dat hij denkt dat het bij ons een paradijs is. Ik geloof dat Sinte Pieter zit te kaarten/ Met Sint-Jozef, Sint-Franciscus en Sint – Maarten.” Amen!

Misschien was het voor hem ook één groot experiment. Al wat uit Amerika kwam, had sowieso de wind in de zeilen in de jaren na de oorlog, met de cowboy als ultiem uithangbord, dus lijkt de metamorfose van Kempenzoon Modest in cowboy Bobbejaan iets bevattelijker. En dan: werken! De hort op met een grote circustent en godbetert een eigen toerbus. Vaderlijke raad voor Brel en Neefs, later ook voor Daan: “Smoort toch wat minder!” En voor elk optreden door de belendende dorpen sjokken, te paard in cowboykostuum. Aan de gevels en mensen op de achtergrond is nauwelijks af te lezen of het tafereel zich ver voor of vlak na de Tweede Wereldoorlog afspeelt. Het valt me telken op hoe grauw België eruitziet op foto's uit die tijd. Ik probeer me voor te stellen hoe dat voelde: zo plots die vedette door je straat zien rijden, buitenaards in zijn glimmende kostuum. ’s Avonds moet de tent afgeladen vol gezeten hebben, het kan haast niet anders.

Ik probeer vat te krijgen op dat andere mysterie: hoe die rasmuzikant het toeren begin jaren ’60 beu was en in een zakenman-in-cowboyboots veranderde, die zijn gitaar ergens in de seventies aan de wilgen hing en ze er pas terug vanaf haalde in het zicht van de eindstreep. Was Bobbejaan echt terechtgekomen op een carrousel die nooit stopt, zoals hij het zegt op zijn comebackplaat uit 2008? Het werd hem niet door iedereen in dank afgenomen.

Of zijn de mensen soms vergeten dat ook de vaderlandse media er een handje van weg hadden om Bobbejaan in zijn nadagen neer te zetten als een karikatuur van zichzelf, die in zijn gepimpte Pontiac rondjes maalde in zijn pretpark, gekleed in een soort Elviskostuum? Erg vriendelijk waren de portretten niet, die er in die jaren van hem werden gemaakt. Ternauwernood op dezelfde hoogte als de steeds geflipter Eddy Wally. Maar eenmaal Bobbejaan, intussen krakend bejaard , zijn “Lichtjes van de Schelde” mocht staan zingen op Saint-Amour, was dat blijkbaar allemaal vergeten. Of de idolate lof die men Bobbejaan toewuifde in die laatste jaren geheel vrij was van ironie, kom je ook in het boek van zoon Tom niet te weten.

Als je maar lang genoeg blijft leven, word je op de Vlaamse culturele prairie vanzelf een legende.

Adventures in Technicolor

2011-04-30T20:34:00.000+02:00

Na het heengaan van Kameraad Kodak heeft Editions Migraine het een poos zonder prentjes moeten stellen. Maar daar komt nu verandering in. Gewapend met een toestel dat zo mogelijk nog prehistorischer is dan wijlen Kameraad Kodak struinde uw dienaar het afgelopen jaar rond, spaarzaam schietend en zonder enig idee wat het resultaat zou zijn. Maar genoeg getalmd: een eerste lading beelden. Met een béétje uitleg. Spreken ze niet voor zich?

Het fenomeen Maud Oeyen werd als eerste op de gevoelige plaat vastgelegd, hier op het terras van een welbekend Leuvens café. "Uw roodtinten komen altijd goed uit,"zegt mij de man van de fotowinkel. Geef hem eens ongelijk?

Afgelopen zomer eindelijk nog eens de tijd gevonden om Koksijde te bezoeken, in het gezelschap van Wim en Roxanne. Bij deze foto, genomen op het terras bij Santos, hanteerde Wim de camera.

Geen zomer is compleet zonder een bezoek aan Watou. Deze dame viel te bewonderen in het Blauwhuys. Een foto op goed geluk: geen flits, belichtingstijd op oneindig en afwachten. Soms moet je gewoon chance hebben.

Vergezicht: de Watouse prairie achter het Blauwhuys. Deze camera heeft van zijn baasje de eigenschap overgenomen om de dingen wat donkerder te zien dan ze zijn: op het moment dat deze foto werd genomen, scheen eigenlijk de zon.

Fleur O. dan, op een zonnige dag in Antwerpen. Een mooie, slome namiddag vol Bollekes Koninck en toekomstmuziek.

Zelfportret in het voorlopige redactiehoofdkwartier te Leuven, eind 2010.

Christophe Vekeman in actie bij de doortocht van Tobias Wolff in Antwerpen. In september was dat.

In november liep uw dienaar verloren bij de Leuvense vaartkom, op weg naar een zoveelste gesprek met beroepsbemoeials genre VDAB. Dan maar wat foto's gemaakt. Achteraf op de koffie bij collega Sermeus. Deugd.

En dan, afgelopen april, antichambreren bij de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde in Gent. Buiten brandde een knetterende zon. Binnen, onder het waakzame oog van (onder andere) Hendrik Conscience, was het vreemd koel. Ook hier: een kwestie van het juiste licht.

En zo. Een volgende lading zal niet zolang op zich laten wachten.

Malgré Maigret (bis)

2011-04-06T11:32:00.001+02:00

Hedenochtend in Knack Extra: Rik Van Cauwelaert over Simenon:

"En wanneer in die dagen alweer de Nobelkoorts opstak en met grote stelligheid werd voorspeld dat Louis-Paul Boon deze keer echt de Nobelprijs literatuur zou winnen, werd zijn collega Marnix Gijsen steevast op commentaar gevraagd.
Gijsens knorrige antwoord luidde onveranderlijk: "Er is maar een Belg die de Nobelprijs kan winnen: Georges Simenon.' En dat was ook waar. Alleen heeft de Luikenaar Simenon, briljant romancier maar vooral schepper van de Parijse speurder Jules Maigret, die Nobelprijs nooit gekregen. Het is een blijvende schande voor de Zweedse Academie.

Zo is het maar net, vinden ook wij bij Editions Migraine. Simenon had er zelf overigens een handje van weg om zich een weg richting Zweedse lauweren te pronostikeren. Zonder veel succes, doch dit geheel terzijde. Voor Simenonofielen is het editoriaal van Van Cauwelaert in ieder geval een hele opsteker.

Stempelen met Jeroen

2011-04-02T13:05:00.001+02:00

Een nieuwe roman van Jeroen Brouwers, daar wil een mens nog wel eens voor uit zijn kot komen. Dus vrijdagavond gezwind in de tautomobiel gekropen en koers gezet naar boekhandel De Zondvloed in Mechelen, waar Brouwers' boreling boven de doopvont gehouden werd.

Afgeladen vol zit de boekhandel van Brouwerskenner Johan Vandenbroucke. Samen met A., die bij Mechelse omzwervingen wel vaker mijn baken is geweest, vinden we nog net een plaatsje bij de bar, alwaar het zicht op het praat- en interviewgebeuren goeddeels wordt belemmerd door een uit de kluiten gewassen koffiemachine.

Dan maar luisteren. Er hangt een verhaal vast aan dit boek, dat door Brouwers werd afgedaan als een romannetje maar evengoed afklokt op zo'n 300 pagina's. Tien jaar deed Brouwers erover. Het leven liet hem niet met rust in die periode: na de dood van zijn zoon drong "Datumloze Dagen" zich aan hem op, dan was er de polemiek rond de Taalunieprijs die een weerslag vond in "Sysiphus' Bakens" en vervolgens sukkelde Brouwers ook nog met zijn gezondheid. It's been a bumpy ride. Maar vanavond ziet Brouwers er geruststellend goed uit, klaar voor een geanimeerd gesprek.

"Ik weet, Jeroen, dat jij niet van feestjes houdt," klinkt het in de aankondiging. En inderdaad, Brouwers komt bijwijlen kribbig uit de hoek. Het moet zijn dat op je zeventigste het geduld begint op te raken, zelfs temidden van het feest waar je zelf de spil van bent.

Wat Brouwers het meest op de zenuwen lijkt te werken, is de biografische lezing die veel mensen van zijn nieuwste boek geven. Het is verleidelijk om in het hoofdpersonage van "Bittere Bloemen," een grijsaard die nadrukkelijk op weg is naar het einde, de oude meester zelf te zien. Brouwers windt zich er -terecht - in op. Hij maakte zijn hoofdpersoon speciaal tien jaar ouder dan hijzelf, in een setting -een cruiseschip- waar je Brouwers-zelf niet meteen ziet opduiken, net om een dergelijke lezing te saboteren.

Er mag gelukkig ook al eens gelachen worden. Zoals wanneer Brouwers vertelt over Nicole Kidman, die in het boek regelmatig opduikt. "Zolang ik 'Bittere Bloemen' schreef, hing haar portret boven mijn schrijftafel,"klinkt het. "Ik was een beetje verliefd op haar.En die Tom Cruise heb ik erg geminacht." Of over de manier waarop hij zich documenteerde over Corsica: "Titanic" kijken voor de wetenswaardigheden over cruiseschepen, of toevallig blijven hangen bij een Corsica-special van "Vlaanderen Vakantieland."

Na het gesprek volgt een signeersessie. Alhoewel. Brouwers' schrijfhand wil niet meer mee, en dus laat hij zich vanavond bij het signeren bijstaan door Roman, de zevenjarige zoon van huize Zondvloed. Roman mag de boeken voorzien van een stempel, waarin Brouwers' handtekening gegraveerd staat. Een charmante oplossing.

In de lange rij fans die met hun versgekochte boek onder de arm staan aan te schuiven op de trap die naar 's schrijvers tafeltje leidt, treffen we ook R., voor het eerst in lange tijden. R. is de man die me, intussen zowat een decennium geleden, "Vlaamse Leeuwen" in handen duwde. Mag ikzelf sindsdien onvoorwaardelijke Brouwersfan heten, dan heeft R. het nog veel erger te pakken. Hij is, naar hij me toevertrouwt, tegenwoordig zelfs 'een beetje bibliofiel' bezig. Nu heb ik niets tegen bibliofilie, zolang het gebeurt tussen twee instemmende volwassenen, al zie ik mezelf er niet meteen aan beginnen. R. daarentegen duikt in zijn rugzak en haalt er, glimmend van trots, een boekje uit met de titel "Edith Piaf: Lyrische Straatmus." Een boekwerkje uit de tijd dat Brouwers nog broodschrijver was, een boekje waaraan hij liever niet herinnerd wil worden, maar waarin R. toch een handtekening van de meester wil. Hoe bibliofieler, hoe beter.

Zelf ben ik al lang tevreden met de stempel die Roman enthousiast in mijn exemplaar van "Bittere Bloemen" kwakt. A. en ik drinken er een glaasje bubbel bij, rondom 's schrijvers tafeltje is het receptiegebeuren begonnen. Geert Vanistendael loopt er rond, en De Papieren Man hemzelve, halverwege de trap treffen we Peter Mangel Schots en staat ook Y.M. Dangre niet te drummen voor een stempeltje?

A. en ik verlaten het gewoel, want heeft zij mij niet de verkenning beloofd van de Mechelse undergound? Wacht mij daarna niet de zoektocht naar de zoekgelegde tautomobiel en een slaperige rit naar huis?

Liefst van al was ik meteen beginnen lezen.

Het witte blad

2011-03-27T20:21:00.002+02:00

Het witte blad. Het lege blad. De blanco pagina. Het grootste cliché uit het vak, met zijn onherroepelijke kern van waarheid: hier begint het. Om te schrijven moet je eerst en vooral op zoek naar een leeg, wit blad.

Volgend cliché: de angst voor dat lege blad. Ander paar mouwen, geef ik toe. Erger dan drentelen aan de rand van het veel te diepe zwembad, handenwringender dan een aanzoek, een bankschroefachtige dwang: durf eens iets te schrijven. Weet jij wel iets te verzinnen dat hier kan blijven staan ter eeuwige vervanging van al dat peilloze wit?

Een onnozel vodje papier. Een strijdtoneel. Netjes binnen de BIN-norm.

Het bordje van schrijver verwisseld voor dat van journalist, ik. Blokkentorens bouwen van woorden, een verhaal met trapjes. En deadlines, dat vooral. Niet talmen, schrijven! Het witte blad eerst vol krabbels richting actua, kapstokken en tussenkopjes, de sloganschreeuw met barnumpotentieel bovenaan – beseffen dat anderen er hun hakbijltje nog wel over laten vallen. Extra, extra! Het product, zoveel mogelijk ontdaan van tik- en andere fouten, richting redactie sturen. Achterover leunen. Een kopje koffie inschenken.

Denken dat het wit van je schrijfpapier zich nu ook wel wat sneller gewonnen zal geven. Het bordje van de schrijver voor je neus gezet, het glaasje ernaast. Geen krimp. Inspanning alom. Niemand thuis.

Een rimpelloos, wit vlak. Een woestenij. Een spiegel.

Het blad verruild voor het witte scherm. Soelaas: nul. Schrappen zet alle tellers onherroepelijk op nul. Wegklikken naar Facebook, telkens opnieuw: oef, ik ben er nog.

Denken: dit varkentje wassen wij vlug. Denken: dit is een mooi begin. Denken: deze versie opslaan voor ik mij bedenk.

Op weg naar buiten voorbijgaan aan je prullenbak vol proppen wit papier.

White jazz

2011-02-14T22:19:00.003+01:00

Een tijdje terug bracht de onvolprezen Geert S. Simonis de stapelgedichten onder mijn aandacht. Hieronder mijn baksel.

Klik op de foto voor een duidelijker weergave

WHITE JAZZ*
Als ik groot ben zei Michiel
Wees maar niet bang
op hoop van zegen
de postbode belt altijd tweemaal

De literaire kring
toast
in de naam v/d vader e/d zoon

Wij
niet meer dan lucht

de laatste van mijn demonen:
ik zag hoe zwart ik was.

*Bevat werken van -in volgorde van verschijnen - James Ellroy, Barbara Williams, Christophe Vekeman, Herman Heijermans, James M. Cain, Marjolein Februari, Paul Mennes,Tom Lanoye feat. Shakespeare, Jeroen Olyslaegers, Veerle Vrindts, Hugo Claus e.a en Rosey E.Pool & Paul Breman

Een knipoog achter de camera

2011-02-04T13:46:00.003+01:00

Spaanse fotograaf Jordi Socías in Brussel

Het Brusselse centrum voor Spaanse cultuur Instituto Cervantes pakt uit met een overzichtstentoonstelling van fotograaf Jordi Socías. Vooral Socías’ foto’s uit de jaren ’70 houden de kijker een licht surrealistisch beeld voor van Spanje net na de val van Franco. Helaas komen Socías’ tegendraadse beelden in de rudimentaire opstelling van de Brusselse tentoonstelling niet helemaal tot hun recht.
Jordi Socías (°1945) is een van de belangrijkste Spaanse nieuwsfotografen van de afgelopen vijftig jaar. Naar aanleiding van zijn 65e verjaardag brengt Instituto Cervantes een selectie uit Socías’ werk in de vorm van een reizende tentoonstelling. Na Wenen doet die nu ook Brussel aan.

Wat meteen opvalt aan Socías’ beelden is hun terloopse flair. Socías laat zijn toeschouwers de belangrijkste gebeurtenissen in de recente Spaanse geschiedenis bekijken met de blik van een toevallige passant. Zo wordt de omwenteling na de dood van dictator Franco samengebald in één beeld: een parlementslid dat vertwijfeld opkijkt van de krant waarin nog net een paginagroot overlijdensbericht van de caudillo te zien is. Of enkele jaren later, het grofkorrelige beeld van soldaten voor het Spaanse parlementsgebouw bij de staatsgreep van 1981. Ook hier: de blik van de soldaat die de fotograaf in de gaten krijgt, een frons tussen strengheid en vertwijfeling. Voor dit soort situaties bestaan geen handboeken, en dat legt Socías in één oogwenk vast.

Ondanks het journalistieke opzet van zijn werk, houdt Socías zijn kijkers ook graag voor de gek. Zo fotografeert hij de Londense tourist trap Trafalgar Square alsof het een Afrikaans oorlogsgebied is, onder een dreigdende hemel. Ook door het oog van Socías’ camera is niet alles wat het lijkt.

Surrealisme

Het surrealisme is bij Socías dan ook nooit veraf. Dat wordt nog eens benadrukt door een imposant portret van Salvador Dali, dat de bezoeker tegemoet blikt bij het binnenkomen. Het surrealisme schemert ook door in het aangrijpendste beeld van de hele tentoonstelling, een groepsfoto van zes Latino’s in de Amerikaanse staat Texas. Drie corpulente heren van middelbare leeftijd, hun embonpoint vooruitstulpend in slechtzittende cowboy-outfits, met achter zich drie jammerende mariachi’s. Zorgelijke blikken, verwrongen schreeuwgezichten, gevat in een onwerkelijk cowboylandschap. De Bobbejaanlandachtige setting vormt een krap kader dat hun uitpuilende buiken amper lijkt te kunnen vatten. De voorouders van deze mannen waren Spanjaarden, Texas was ooit Spaans, maar van die glorie is op Socías’s foto niets meer te merken. Wat overblijft is een bevreemdende droefenis, een tafereel waarin niets of niemand echt op zijn plaats lijkt te zijn.

Socías is ook even zelf te zien op de tentoonstelling. Op een aandoenlijk zelfportret is de fotograaf te zien vlak na een hartoperatie, met het verband nog op de borst. De fotograaf toont zichzelf aan de wereld als een oude, kwetsbare man. Maar wel met een grijns op het gezicht.

Flyer

Het Instituto Cervantes brengt op die manier een beknopt overzicht van Socías’ veelzijdigste werk. Desondanks blijf je als bezoeker flink op je honger zitten. Niet zozeer het al bij al beperkte aantal foto’s stuit tegen de borst, maar wel het gebrek aan contextualisering of feedback bij de getoonde beelden. Slechts gewapend met enkele rudimentaire flyertjes word je de tentoonstelling binnengeloodst, zonder verdere uitleg, noch over de fotograaf, noch over de afgebeelde gebeurtenissen, ook al liggen die intussen decennia achter ons. De beelden van Socías, met hun aparte kijk op meer dan veertig jaar Spaanse cultuur en geschiedenis, hadden echt wel beter verdiend.

Jordi Socías, fotografia
Nog tot 26 februari 2011 in het Instituto Cervantes
Tervurenlaan 64, Brussel
Meer info: http://bruselas.cervantes.es/es/noticias_espanol/jordi_socias_maremagnum.htm

Herfstlandschap met kippen

2010-11-13T00:21:00.014+01:00

Het was enkele dagen na Allerheiligen. Onder een loodgrijze hemel stapte uw dienaar die ochtend uit de trein in het gloomy Watermael-Boitsforts a.k.a. Watermaal-Bosvoorde. Doel van de reis: een tentoonstelling over kippen. Inderdaad. Kippen.

De Limburgse kunstenaar Koen Van Mechelen is al ruim een decennium bezeten van kippen. Al jaren timmert hij aan een curieus work in progress: de zoektocht naar de enige echte oerkip. Door zijn creaties onophoudelijk te kruisen met steeds weer andere kippenrassen van over de hele wereld, hoopt Van Mechelen ooit uit te komen bij het ultieme kieken. De levende kippen mogen dan wel het centrale (en meest koddige) element van 's mans werk zijn, dat neemt niet weg dat de kip ook in zijn beeldend werk prominent naar voren komt.

Van Mechelen stelt nog tot 15 december zijn recentste creaturen tentoon in het park Tournay-Solvay in Watermaal-Bosvoorde. In het kader van het Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie wordt het dromerige park door Van Mechelen omgeturnd tot een soort vrijstaat waar de kip centraal staat.

Wat opvalt bij Van Mechelens close-ups van zijn creaturen, is hoe strijdlustig en wreed een doodgewoon kieken er eigenlijk uitziet van dichtbij. Van veraf is het beest, zelfs wanneer het onderwerp vormt van een bloedserieuze tentoonstelling, vooral toonbeeld van een shabby onnozelheid. Van dichterbij wordt het plaatje anders: een en al rode lellen, een stompe snavel en wrede, priemende ogen. A bird of mass destruction. Van Mechelen speelt handig met dat contrast in de foto's van zijn 'projecten.'

Het park ademt, zeker in dit herfstige jaargetijde, een prikkelende melancholie. Op nauwelijks enkele kilometers van het Brusselse gewoel waad je enkeldiep door de dorre bladeren. Middenin het park staat ook een vervallen kasteeltje van rond de eeuwwisseling. Aan het ingestorte dak en de gebarricadeerde ramen is te zien dat de Belle Epoque in dit spookhuis nog slechts een vage herinnering is. Rond de ruïne is een prikkeldraadhek geplaatst. Meer om de spoken binnen, dan wel de vandalen buiten te houden, denk ik.

Wie gelukkig ook achter draad zit, is deze motherfucker.

Geen oerkieken, maar een Mechelse koekoek. Eeven verderop lopen dan weer enkele Chinese exemplaren rond met een hogere aaibaarheidsfactor. Doch zij wilden niet op de foto.

Het is ook niet al kotkedei wat de klok slaat. In het park zijn ook enkele sculpturen van Van Mechelen te zien. Al zal het niet verbazen dat die ook verwijzen naar de kip en/of het ei.

Toegegeven, een flinke scheut willing suspension of disbelief is een must om een en ander serieus te kunnen nemen, en wat het allemaal met Europa te maken heeft is ook niet helemaal duidelijk. Maar het geestige contrast tussen het herfstige, vervallende decor van het park Solvay-Tournay en Van Mechelens koddige kiekenkoten werkt verfrissend.

Nog tot 15 december in het park Tournay-Solvay. Meer info vindt u hier.

Afscheid van Harry Mulisch

2010-11-08T10:42:00.003+01:00

Afgelopen weekend namen de Nederlandse letteren afscheid van Harry Mulisch. Ondanks de stortvloed aan puclicaties rond zijn overlijden, blijft het mysterie Mulisch overeind. Ook de herdenkingsplechtigheid voor de schrijver in de Amsterdamse stadsschouwburg maakt het raadsel enkel groter. Ik stond erbij, ik keek ernaar, ik begreep er niks van.

De plechtigheid begint met een 19e-eeuws aandoend beeld: zes griezelig deftige heren die, buishoed op het hoofd, de eenvoudige kist van Mulisch’ huis aan de Amsterdamse Leidsekade naar de Stadsschouwburg aan het Leidseplein dragen. Voorop een in wit gekleed orkestje dat dieptreurige klezmermuziek ten gehore brengt. Gevolgd door familie en vrienden. Eerst passeert de stoet nog het sjieke hotel Americain. Voor Mulisch-adepten een lieu de memoire, vooral dankzij de tot legende uitgegroeide anekdote dat Mulisch zich er weleens expres liet opbellen, opdat de aanwezigen toch maar zouden weten dat Harry Mulisch in the house was. Het Fenomeen Mulisch in goeden doen. Voordat het middag wordt, zullen minstens drie wildvreemden me dit verhaal opdissen, alsof ik het nog nooit eerder heb gehoord en zij het met hun eigen ogen hebben gezien. Se non é vero, é ben trovato. Niet dat het je één stap dichter brengt bij het doorgronden van wat er hier vandaag gebeurt: de schrijver, het Fenomeen, maar ook de mens Mulisch, wordt hier vandaag ten grave gedragen.

*

Het podium van de stadsschouwburg baadt in zacht, rood licht. Naast de vleugelpiano liggen, op enkele roodfluwelen kussens, Mulisch’ eretekens uitgestald. Op de achtergrond een imposante verzameling rouwkransen en boeketten. De kist zal temidden van die weelderige eerbewijzen worden neergelaten. In één beweging, met een geluid dat het midden houdt tussen een zucht en een golf, veert het gezelschap recht wanneer de baardragers het stoffelijk overschot van de schrijver de bühne opdragen.

*

Is dit niet in de eerste plaats een afscheid van een geconsacreerd schrijver? Uitgever Robbert Ammerlaan neemt als eerste het woord. Net als bij Hugo Claus, twee jaar geleden, moet de directeur van De Bezige Bij afscheid nemen van een sterkhouder uit zijn fonds. Hoe doe je dat, afscheid nemen van een man die zijn status van gewone sterveling al zes decennia achter zich heeft gelaten? Ammerlaan opteert voor citaten uit Mulisch’ eigen werk. Het aandoenlijke laatste gesprek met zijn moeder, in 1951. Mulisch, die op dat ogenblik nog moet debuteren, maar zelfverzekerd zegt: “Dat schrijven, dat heb ik van mezelf.” Maar Ammerlaan beleefde evengoed de laatste dagen mee. Geëmotioneerd vertelt hij over vreugde en verdriet aan de Leidsekade. De schrijver die zijn uitgever toefluistert: “Morgen ga ik naar huis.” Tot op het einde ‘een trouw en soeverein mens,’volgens Ammerlaan.

*

Literatuurwetenschapster Marita Matthijsen probeert het literaire monument Mulisch te vatten. Het strekt Mathijsen tot eer dat ze geen krampachtige poging onderneemt om Mulisch weg te zetten als datgene wat hij ten enenmale nooit is geweest: een “volksschrijver.” Hoe de ‘democratische’ dood dan toch greep kreeg op de schrijver die zich ironisch afvroeg of het wel zeker was dat hij ooit zou sterven. “De schrijver Mulisch is alleszins springlevend,”besluit ze. Op de documentairebeelden die volgen, mag Mulisch zijn schrijverschap zelf verklaren. De beelden dateren van medio jaren ’80, Mulisch’ aura bereikt zijn zenit. De zelfbewuste schrijver praat in raadsels over het labyrint van zijn schrijverschap. Op de achtergrond de Egyptische pyramides. En Mulisch op de voorgrond, larger than life, een sfinx der Nederlandse Letteren.

*

En hoe worstel je op een dag als deze omheen Mulisch’ beruchtste citaat: “Ik ben de Tweede Wereldoorlog?” Welke rol is er weggelegd voor de wereldbrand die Mulisch vormde tegen wil en dank, die levenslange fascinatie met Hitler en Eichmann, met de gruwel die de schrijver, volgens de getuigenis van zijn dochter, tot tranen toe ontroerde? Mulisch’ Duitse uitgever en vriend Michael Kruger neemt het woord. In kraakhelder Duits –“ik heb heel mijn leven Duits met hem gesproken” - vertelt hij hoe ze samen Berchtesgaden bezochten, het buitenverblijf van Hitler. Hoe Mulisch gefascineerd was door het toeval dat tot Hitlers en zijn eigen ontstaan had geleid. En dat Mulisch erin geslaagd is om de Duitse schande voor de Duitsers te verklaren. Don’t mention the war?

*

Er is ook Mulisch de Amsterdammer, die vier decennia lang in hetzelfde huis aan het Leidseplein woonde. Hij wordt uitgeleide gedaan door burgemeester Eberhard Van der Laan, die spreekt namens alle Amsterdammers, al is er in de zaal geen enkele ‘doorsnee’ Mokummer te vinden. Voor gewone stervelingen is deze plechtigheid immers niet toegankelijk, een handvol journalisten uitgezonderd. Van der Laan niet kan nalaten de aanwezigen er even op te wijzen dat er een verschil is tussen gewichtig zijn en gewichtig doen, twee zaken die Mulisch in de vingers had, net als het talent om zich lof te laten welgevallen.

*

Of wat te denken van Mulisch als wonderlijke jeugdvriend, uitgeleide gedaan door Marcel Van Dam? Van Dam vertelt hoe Mulisch zichzelf als puber bedacht met fictieve ingenieurs- en meestertitels en zelfs een tijdlang “esquire” achter zijn naam zette, zonder precies te weten wat dat betekende. Een schrijver die zijn bureau gebruikte als laboratorium. En hoe Mulisch later ‘vanzelf’ de primus inter pares werd van de legendarische Herenclub. “Harry Mulisch werd als een standbeeld geboren,”zegt Van Dam. Maar hij vertelt evengoed over de laatste, brede glimlach waarmee Mulisch afscheid nam van zijn trouwe kameraden. Ver voorbij het imago en de pose moet Mulisch zich een innemende vriend hebben getoond.

*

Het verrassendste verhaal komt van Mulisch’ dochter Frieda. Vechtend tegen de tranen schildert Anna het onvoorstelbaarste portret van allemaal: dat van Mulisch als bezorgde, minzame vader. Een man die geamuseerd vaststelt dat zijn dochter stiekem rookt, een pa die ‘alles over alles’ weet en dus ideaal was om huiswerk te helpen oplossen, iemand die onderweg in de auto maffe liedjes verzint om zijn dochtertje aan het lachen te maken en die trots naar haar kon wijzen om dan te zeggen: “Kijk, zelf gemaakt!” De ongegeneerde emotie van haar verhaal clasht met de afgemeten rouw van de voorgaande sprekers. Komt hier dan toch een glimp van de mens Mulisch naar voren?

*
Maar net wanneer je rustig meent te besluiten dat Mulisch - oef? - ook maar een mens is geweest, doemt daar de ongenaakbare schrijver weer op. Dochter Anne heeft die andere Mulisch als vader gehad, een man die gesprekken deed verstommen wanneer hij terloops een kamer binnenstapte. Iemand die “zoveel licht gaf dat het naast hem moeilijk stralen was.” Iemand die misschien liever een zoon had gewild. ‘Voer voor psychologen,’ alleszins.

*

De plechtigheid loopt ten einde zonder woorden, in muziek. Wie dacht dat de dood Harry Mulisch wel even zou ontraadselen, komt ook vandaag bedrogen uit. “Beter is, het mysterie te vergroten.” Een zoveelste boutade uit het repertoire van de schrijver zelf. Maar na zijn dood misschien waarachtiger dan ooit tevoren.

*

Dan zijn de mannen met de hoge hoeden daar terug. Ze dragen de lijkkist over het Leidseplein. Aan de Leidsekade, zowaar op de drempel van zijn eigen huis, wordt het stoffelijk overschot van de schrijver op een bootje neergelaten. Moeizaam komt het bootje los van de kade. Het vaart onder de brug door waarop de mensen samendrommen om een glimp op te vangen, en vaart naar gene zijde. Indien niet van de Styx, zoals het (half-)goden eigenlijk betaamt, dan toch van de Amstel.

Naschrift: wanneer de boot uit het zicht verdwenen is en de mensendrom op het Leidseplein is uitgewaaierd, draai ik me om en loop zo nonchalant mogelijk de bar van hotel Americain binnen. Ik zoek een tafeltje bij het raam en bestel koffie. Even speel ik met het idee om me hier te laten opbellen. Om te weten hoe dat voelt, wanneer de ober schalt “Telefoon voor meneer Leen!” Opvallend onopvallend naar de telefoon slenteren en zeggen “Spreekt u mee,” ook al is het tegen een kennis die zich verveeld zit af te vragen waarom ze niet gewoon naar m’n GSM kan bellen. Dus hoe ik een en ander praktisch voor elkaar moet krijgen, daarvan heb ik niet meteen een idee. Ik laat het plan maar varen en slurp mijn duurbetaalde koffie. Buiten breekt een miezerig herfstzonnetje door de zorgelijke hemel.

Schielijk heengegaan: Kameraad Kodak

2010-07-29T22:07:00.006+02:00

Chers amis,

vanwege mijn stage bij het onvolprezen dagblad De Morgen, Schoonderbuken kermis en de aanhoudende sores met mijn ex-huisbaas, is het de laatste tijd wat stil geweest in deze hoek van het internet. En wanneer wij dan dit zomerreces doorbreken, is het om slecht nieuws te melden. Kameraad Kodak, onze analoge fotokameraad, heeft de geest gegeven. Zoomlens naar de bom, presetwinkel naar de zak, vergeefs gefrummel aan alle -vele- knopjes die hij rijk was tegelijk, het heeft niet mogen baten. Met een laatste, kreunend klikgeluid braakte hij zijn laatste gratis Spectorfilmpje uit. Niets meer aan te doen. Trouwe bondgenoot, troeteloog, technoschroot. Mateke ik ga u missen.

Kameraad Kodak en ik, we've come a long,long way together. Het alziend, bezoomlensd oog met de verblindende flash er pal bovenop. Toen wij nog in tempore non suspecto toefden, legde Kameraad Kodak reeds mijn communieprentjes vast. In blikkerig zwartwit. Het bracht de prairie dichterbij dan ze in werkelijkheid ooit was geweest.

Later: meer van hetzelfde, maar dan in kleur. Mijn jongste broer wist het best: handleidingloze feesten van oranje voor hem. Kameraad Kodak zoemde en blikkerde dat het een lust was.

Later nog: optredens, proclamaties, de onvermoede horror vacui in mijn eigen ogen nu ik de prentjes terugzie van wat mijn achttiende verjaardag moet zijn geweest. Mezelf vergeten uit te nodigen. Kameraad Kodak was erbij. Ik kijk ernaar. Er is bewijs van, maar het verheldert niets.

Vals-les-Bains 2007. Onze pa caught in the act of smoking. Toen mocht hij nog. Toen mocht ik nog. We slopen elk om beurt naar de tabac om de hoek. Ik had een pijp van het merk Bel Ami Junior. L'Ami Codaque legde het vast.

Watou dan, vorig jaar. Een kilo prentjes geschoten. Sommige zijn hier te zien, andere liggen weggeborgen, uitgedeeld, met opdrachten op de achterkant weggegeven. Het gezicht van Fleur O,onthouden in close-up. Andere zijn botweg mislukt. Kameraad Kodak was toen al erg nukkig. We noemden het 'charme.' Wie van ons wist dat het ziekte was? En dat jij, al je analoge geknerp ten spijt, toch al te veel elektronica in je ingewand zitten had om daar nog iets aan te kunnen doen? Geen lievemoederen hielp eraan.

Nu dan, trouwe vriend. Ik had met jou door mijn geliefde koekenstad willen lopen. Het struikelpuin van mijn laatste dagen als student. Of Brussel desnoods, onze groezelmetropool, waar ik nu toch alle dagen passeer. Het heeft niet mogen zijn. Rust in pieces, Kameraad. Je sluitertijd voor altijd op oneindig. Klik.

Paul Brondeel: "Ik Blanke Kaffer"

2010-06-20T17:59:00.005+02:00

Binnenkort is Kongo 50 jaar onafhankelijk. Tijd om een vergeten stukje van onze zo al schaarse Kongoliteratuur opnieuw onder het voetlicht te brengen.

Veel literatuur heeft Vlaanderen niet overgehouden aan de kleine eeuw koloniaal bewind in Kongo. Er zijn de Kongoromans van Jef Geeraerts, maar verder? Was het koloniale avontuur te gênant om lang bij te blijven stilstaan, maar te weinig traumatisch om diepe sporen na te laten? Na veel zoeken vond ik Ik, Blanke Kaffer: het verhaal van een vervreemding, door Paul Brondeel. En wat blijkt? Misschien had Jef Geeraerts toch niet het laatste woord als het in de letteren over “onze” Kongo ging.

Ik, blanke kaffer heeft wel wat elementen gemeen met Jef Geeraerts’ Congo - epos Gangreen 1: Black Venus: gespannen relaties met de zwarten, sloten whisky op de barza, een blanke hoofdfiguur die langzaam de pedalen verliest terwijl het koloniale wereldje waarin hij een minuscuul rolletje speelt zienderogen uit elkaar valt. Ergens hoeft dat niet te verbazen. Beide romans spelen zich in dezelfde periode af – de vijf laatste jaren van het Belgische bewind in Kongo – en verschenen kort na elkaar: Black Venus in 1969, Ik, Blanke Kaffer in 1971. Er is natuurlijk het immense verschil in stijl en kunde: waar Geeraerts’ roman duidelijk schatplichtig is aan Conrad en Hemingway, lijkt Ik, blanke kaffer bij tijden nog het meest op Heart of Darkness, maar dan naverteld door Yves Leterme. Om maar te zeggen: voorzover er in Vlaanderen sprake is van een koloniale literatuur, heeft Brondeel schijnbaar alle clichés van het genre in zijn roman verwerkt, maar dan zonder Geeraerts’ talent. De parallellen tussen beide romans zijn er, op het storende af, en aangezien Gangreen nu eenmaal eerder in de winkel lag, zullen veel lezers blijven denken dat Brondeel Geeraerts heeft nageschreven. Toch is Brondeel niet zomaar the poor man’s Jef Geeraerts. Ondanks zijn wat onbehouwen stijl slaagt Brondeel er misschien wel in een veel getrouwer beeld te schetsen van hoe het er in “onze” Kongo aan toe ging voordat in 1960 de bom barstte.

Colonial without a cause

Hoofdpersoon en ikverteller Adriaan Cafmayer trekt in 1954 naar Kongo. Niet uit idealisme, maar omdat er in de kolonie grof geld verdiend kan worden. Cafmayer is een trotse, gecomplexeerde man, die hoopt om eindelijk te ontsnappen aan het uitzichtloze forenzenbestaan waartoe hij in Vlaanderen veroordeeld is. Bovendien is hij getrouwd met Josiane: er moet brood op de plank komen. Cafmayer ontdekt echter snel dat hij niet ontkomt aan zijn demonen. Ook in Kongo zit zijn minderwaardigheidscomplex hem op de hielen en slaagt hij er niet in los te komen van al wat hij in België meende te hebben achtergelaten. Het Belgische machtsapparaat wankelt, maar Cafmayer wilt of durft zijn post niet te verlaten, gedreven door een plichtsbesef waarvan hij zelf niet weet waar het vandaan komt. Hoewel hij beseft dat hij zich kapot werkt en iedereen –zowel zwart als blank - van hem profiteert om ertussenuit te knijpen, weet hij van geen ophouden. Zijn huwelijk implodeert en Cafmayer verliest zichzelf in wraakvisoenen. Wanneer de onafhankelijkheid wordt uitgeroepen, is Cafmayer de pedalen al lang kwijt. Bij zijn terugkeer in België – de ultieme nederlaag – is hij nog slechts een schim van zichzelf.

Angy Young Man

Cafmayer is een Angry Young Man in de ware zin van het woord. Zijn lage sociale komaf heeft hem opgezadeld met complexen en frustraties waar hij geen greep op krijgt en die hij zoals gezegd met zich meeneemt naar Kongo. Zelfs de statussymbolen die het bestaan als koloniaal hem al snel oplevert – een eigen auto, een huis, personeel – brengen geen soelaas, ook al beseft hij dat zulke dingen in Vlaanderen helemaal buiten zijn bereik lagen. Daarnaast ligt de conservatieve huwelijksmoraal hem als een wurgkoord om de hals. Kan Geeraerts de vrouw van zijn hoofdpersonage nog in de coulissen verstoppen en zijn protagonist het woud in sturen, op zoek naar dertienjarige zwarte meisjes, dan is Brondeels protagonist met handen en voeten gebonden aan zijn Josiane. Door zijn eigen onredelijke gedrag raakt hij haar kwijt, en het besef van die vervreemding weegt hem loodzwaar.
Het existentiële is essentieel in deze roman, in die mate dat het Congolese decor zelfs niet van doorslaggevend belang hoeft te zijn. Zeker, de hitte en het stof spelen Cafmayer parten, maar hij is lucide genoeg om toe te geven dat hij eender waar ter wereld wel ergens last van zou hebben. Hij is geen bezielde koloniaal. De paternalistische praat over “beschaven” kan hem gestolen worden. Toch is Adriaan Cafmayer geen geslaagde opportunist: daarvoor heeft hij teveel last van scrupules. Hoe hard hij in zijn bladzijdelange tirades ook van leer trekt, tussen de regels woekeren angst en onzekerheid. Het mooie leven in Kongo, het tot op heden geromantiseerde dansen op de vulkaan, kan daar niets aan veranderen.

Look back in anger

Ik, Blanke Kaffer is een ontluisterend boek. In weerwil van al zijn stilistische onvolkomenheden en zijn al te schetsmatige kritiek op de (katholieke?) moraal van de jaren 1950, is Ik, Blanke Kaffer veruit de eerlijkste roman over het Belgische avontuur in Kongo. Het boek toont de Belgische kolonialen als een volk dat, zelfs in een overweldigende kolonie die tachtig keer groter is dan het moederland, niet in staat is om “groot” te zijn. Vinden Geeraerts’ protagonisten nog manieren om aan die druilerige realiteit te ontkomen, dan duwt Brondeel zijn lezers met de neus op de onbenulligheid die het dagelijkse leven in “onze” Kongo kenmerkte. Brondeels kolonialen zijn onderkruipers van de ergste soort, bange parvenu’s die hun angst voor de zwarten verdoezelen in grove racistische praat en intussen de dagen aftellen tot ze met de centen op zak terug kunnen naar België. Zo onbevlogen was de Belgische koloniale gedachte, dat één significante opstoot van rebellie volstond om de kolonie in ijltempo af te schrijven – een rampzalige operatie, waarvan de Kongolezen tot op vandaag de gevolgen dragen. De ambtelijke farces en de onderkruiperij waarvan Cafmayer temidden van de gevechten getuige is, hadden zo uit een aflevering van De Collega’s kunnen komen, de onafhankelijkheid is niet meer dan an accident waiting to happen. Niet voor niets smokkelt Brondeel een aantal verwijzingen naar het toneelstuk Look Back in Anger binnen in zijn verhaal: ook hier zien we een hoofdpersonage wiens persoonlijke echec parallel loopt met dat van de maatschappij waarin hij probeert mee te draaien. Ik, blanke kaffer is een rancuneus boek, een woedend boek, een machteloos vloeken op alles wat “onze” Kongo was, en vooral wat het niet was. De hedendaagse lezer schudt het hoofd en vraagt zich samen met de ongelukkige Cafmayer af: wat zijn we daar in godsnaam ooit gaan zoeken?

Paul Brondeel
Ik, blanke kaffer
Davidsfonds Leuven, 1971

Literaire tijdschriften: Keerpunt of pijngrens?

2010-06-02T14:38:00.002+02:00

Toen waren ze nog met zeven, de gesubsidieerde literaire tijdschriften. Teveel administratieve last. Te weinig vers bloed in de redactie. Metaalmoeheid. Een dienstmededeling van het Vlaams Fonds voor de Letteren, dat zegt de zaak te betreuren. Bloemen noch kransen. En verder: geen reden tot paniek. Het hoort erbij, weet je wel. Zo gaat dat met tijdschriften: die dingen verdwijnen af en toe.

Als er drie tijdschriften tegelijk verdwijnen, zonder dat er een duidelijke aflossing van de wacht in zicht is, mag je toch een béétje ongerust worden, niet?

De literaire tijdschriften hebben hun imago niet mee. Te elitair, te academisch, te wereldvreemd. In de wandelgangen gewaagt men van parochiebladen, Frank Hellemans bedacht hun werkwijze met de term byzantinistisch. Geen mens die weet wat dat woord moet betekenen, maar het roept beelden op van het tijdschrift als belfort van het eigen grote gelijk, uitgedragen door en voor een steeds kleiner en ouder wordende kliek van gelijkgestemden.

Daarbij klampen deze tijdschriften zich allemaal vast aan dezelfde reddingsboei: de subsidie van het Vlaams Fonds voor de Letteren. Bittere noodzaak, zo blijkt: wie bij het Fonds uit de boot valt, is gedoemd om te verdwijnen. Over dat droeve feit bestaat in alle geledingen consensus. Wie geen subsidie (meer) krijgt, kan het schudden. Of hoogstens nog enkele jaren een steeds grimmiger klinkend Eigen Groot Gelijk uitdragen via ad hoc mecenaat. Daarbij mag blijken dat zulk Gelijk steevast groter is dan Dat van het Fonds. Niet dat er nog iemand van wakker ligt.

Niet dat de commissie daarin helemaal vrijuit gaat. De samenstelling ervan verloopt ten eerste al niet erg transparant: mensen worden “gevraagd” om deel uit te maken van de commissie, maar vooralsnog niet via een officiële vacature. Daar komt nog bij dat regelmatig redactieleden van de tijdschriften die ter beoordeling voorliggen, zelf in de commissie zetelen. Het Fonds probeert dat soort cumuls zoveel mogelijk te vermijden, maar met een dergelijke aanpak geef je liefhebbers van complottheorieën natuurlijk de pap in de mond. Zeker in een klein wereldje waarin, mede door de academische vertakkingen ervan, de schimmen van de verzuiling nog niet helemaal verdwenen lijken te zijn.

Aan de andere kant gooide kersvers Fondsvoorzitter Jos Geysels zelf de knuppel in het allengs dunner bevolkte hoenderhok door zich in een interview luidop af te vragen of die tijdschriften, met hun kleine lezerspubliek, nog allemaal in gedrukte vorm moeten blijven verschijnen. Tegelijkertijd pleitte Knack – boekenmens Frank Hellemans ervoor een aantal fusies door te voeren, om een soort super – DWB in het leven te roepen. Het kot was te klein. Om Geysels’ koddige beeldspraak aan te halen: “Een eenmaking in een super - DWB is geen optie, omdat iedereen graag zijn eigen ei legt.”

Als je eigen broodheer zich al begint af te vragen of het nog zin heeft om je blad te blijven drukken, is dat het teken dat er iets grondig moet gaan veranderen. Het argument dat de tijdschriften dringend op zoek moeten naar een groter publiek, wordt al te snel als populistisch van tafel geveegd, of tegengesproken door te stellen dat literaire tijdschriften nooit een groot publiek hebben bereikt. Het is echter een feit dat het Fonds van een minimaal publieksbereik een voorwaarde maakt om voor subsidiëring in aanmerking te komen: wie minder dan 250 exemplaren aan de man brengt, heeft een probleem. En hoewel de meeste tijdschriften ietwat comfortabel boven die grens blijven, zijn ze erg terughoudend om met publiekscijfers op de proppen te komen.

Het is in die context zorgwekkend dat vooral de jongeren de literaire tijdschriften massaal links laten liggen. Jongeren komen ook niet meer met de tijdschriften in contact: in de reguliere boekhandel zijn ze nog amper te vinden, in de hedendaagse literaire beleveniscultuur spelen ze nauwelijks een rol en zelfs binnen de opleidingen Taal – en Letterkunde kunnen ze blijkbaar zonder probleem vier jaar uit het curriculum geweerd worden. Onbekend maakt onbemind, de clichés tieren welig. Bovendien zoeken jongeren hun literaire informatie steeds vaker via het internet, waar de updates elkaar dagelijks opvolgen, in plaats van eenmaal per kwartaal. En dat helemaal gratis.

Is het vijf voor twaalf? Ja en neen. Een bloedbad als dat van het afgelopen jaar komt de diversiteit van het tijdschriftenlandschap natuurlijk niet ten goede – net zo min als een fusie-om-de-fusie. Een verdere verschraling is niet wenselijk. Als de literaire tijdschriften willen blijven bestaan, zullen ze echter uit hun gesubsidieerde isolement moeten komen en zich aan de hedendaagse lezer moeten presenteren als bronnen van een acute, actuele reflectie over literatuur. Met snerpende kritieken. Met flitsend proza. Met aantrekkelijke beelden. Daarbij kunnen (en moeten) ze een aanvulling vormen op het hapklare letterennieuws van krantenbijlagen en boekensites, waar –ook onder jongeren – nog steeds ruime interesse voor bestaat. Het is niet aan het publiek, de schrijvers en uitgevers om plots “hun leven te beteren” en de tijdschriften te gaan (her)ontdekken; de berg zal niet naar Mohammed komen. Als de tijdschriften de 21e eeuw willen overleven, zullen ze in de eerste plaats mee moeten gaan met hun tijd en opnieuw duidelijk moeten maken waar hun meerwaarde en relevantie ligt voor het jonge, geïnspireerde publiek van nu en straks.

Malgré Maigret: omtrent Georges Simenon

2010-05-04T16:58:00.006+02:00

Dit artikel verscheen in Frontaal, het blad van de alumni taal-en letterkunde aan de KULeuven.

Al bij leven was Georges Simenon (1903-1989) een legende. De geboren Luikenaar verkaste op zijn negentiende naar Parijs en begon daar zijn literaire carrière als feuilletonschrijver. In zijn schrijverscarrière, die zes decennia overspant, zou Simenon uiteindelijk meer dan 200 romans, novelles en verhalen schrijven. Het allerberoemdst werd echter de detective Jules Maigret, die in meer dan 75 romans de hoofdrol speelt. Simenonfanaat en –verzamelaar Michiel Leen duikt in het leven en werk van de legendarische veelschrijver en Grote Belg.

Georges Simenon groeit op in Luik tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij verliest al vroeg zijn vader en komt aan de kost als journalist voor de Gazette de Liège. De jonge Simenon is een roekeloze straatjongen, die met veel branie op zoek gaat naar sensationeel nieuws uit de Luikse demi-monde. Vooral rechtszaken fascineren hem, en veel van de kennis die hij tijdens zijn journalistenjaren opdoet vindt zijn weg naar het latere literaire werk.

Le Petit Sim

Simenon trouwt op zijn negentiende met Régine “Tigy” Renchon en beproeft zijn geluk in Parijs. In 1922 schrijft hij zijn eerste roman populaire. Volgens de legende gebeurt dit op een terras, waar Simenon op zijn echtgenote zat te wachten. Algauw schrijft Simenon voor verschillende opdrachtgevers, en onder verschillende pseudoniemen, waarvan Georges Sim het bekendste is. Le petit Sim wordt op dat ogenblik nog betaald per pagina geleverde kopij, maar door zijn waanzinnige productietempo is de onbeduidende Belgische expat Simenon algauw een rijk man. Tijdens de roaring twenties wordt hij een van de favoriete fuifnummers van de Franse literaire scène.

Du vrai roman

Hoewel de feuilletons hem hoegenaamd geen windeieren leggen, voelt Simenon dat hij meer in zijn mars heeft dan tweestuiversromannetjes voor damesbladen. Omstreeks 1930 is de tijd gekomen om aan zijn literaire sérieux te werken: hij wil eindelijk du vrai roman beginnen schrijven. Simenon schrijft zijn eerste psychologische romans, een genre dat hijzelf roman dur noemt. De verhaalstof wordt zwaarder, pessimistischer, maar de spaarzame schrijfstijl – zijn handelsmerk - blijft. Vroege voorbeelden van het genre zijn Les Fiançailles de Monsieur Hire (1931, in 1989 verfilmd door Patrice Leconte) en La Maison du Canal, een in Limburg gesitueerd familiedrama waarvoor Simenon uit zijn eigen ervaringen put: zijn voorouders aan vaderskant waren immers sluiswachters in Limburg. Hij koopt een motorjacht en laat het drukke Parijse societyleven achter zich op een maandenlange reis langs de Franse, Belgische en Nederlandse kanalen.

Maigret

Wanneer Simenons jacht begin 1930 in het Nederlandse Delfzijl wordt opgehouden, gaat hij in een plaatselijke schippersherberg zitten schrijven. Volgens de legende is het daar, op een koude, mistige ochtend, dat zijn beroemdste creatie het levenslicht ziet: commissaris Jules Maigret, die de held zal worden van een hele serie detectives en wiens naam onlosmakelijk met die van Simenon verbonden zal blijven.
Maigret moet een atypische flic worden. In de jaren 1930 zijn detectiveverhalen meestentijds pulpvertelsels met bordkartonnen personages, waarbij vaak mag blijken dat de butler het gedaan heeft. Maigret is anders. Hij is meer psycholoog dan politieman, en beschouwt zichzelf als een raccomodeur de destinés: iemand die lotsbestemmingen wijzigt. “Begrip” is cruciaal voor Maigret. De misdadigers die hij beroepshalve achternazit, wil hij vooral begrijpen. Het veroordelen van hun misdaden laat hij over aan de rechters, met wie hij vaak in de clinch gaat. Maigret aarzelt immers niet om zijn bevoegdheden te buiten te gaan als dat een zaak vooruit kan helpen. Anderzijds is hij niet te beroerd om mensen vrijuit te laten gaan, wanneer een veroordeling indruist tegen zijn rechtvaardigheidsgevoel. Maigret, met zijn imposante carrure, zijn pijp en karakteristieke overjas vertegenwoordigt in al zijn facetten een solide deugdzaamheid, wat niet noodzakelijk samenvalt met een verknochtheid aan law and order. Ondanks zijn werk als politieman is Jules Maigret geen cowboy of Dirty Harry, eerder een vertegenwoordiger van een ongearticuleerde burgerdeugd.

L’homme qui n’était pas Maigret

Al put Simenon voor de avonturen van Maigret rijkelijk uit zijn ervaringen als misdaadjournalist, veel hebben de schrijver en zijn beroemdste creatie niet gemeen. Maigret is hondstrouw als het op vrouwen aankomt, en al is de commissaris niet vies van een flinke borrel, een alcoholicus is hij zeker niet. Simenons privéleven wordt daarentegen gekenmerkt door systematische ontrouw en een nooit aflatend gevecht met de fles. De schrijver houdt er jarenlang een liaison op na met zijn huishoudster, maar gaat ook op quasidagelijkse basis naar de hoeren. Simenon zal later beweren dat hij vaker de liefde heeft bedreven achter een deur dan in een bed. In een legendarisch interview met Federico Fellini zal de schrijver pochen met tienduizend vrouwen de liefde te hebben bedreven.

Simenon draagt ook de demonen mee uit zijn jeugdjaren in Luik. In de jaren vlak na de Eerste Wereldoorlog is hij lid van een obscuur kunstenaarsgenootschap. Enkele leden van de club zijn zwaar aan de drugs. Eén van hen, de kunstschilder Joseph Klein, wordt op de ochtend na een bacchanaal van het gezelschap dood teruggevonden op de drempel van de Luikse St.-Pholienkerk, opgehangen aan de deurkruk van de toegangspoort. Het lijkt op zelfmoord, maar algauw duiken geruchten op over een afrekening. Simenon zou de laatste geweest zijn die Klein levend heeft gezien. Het voorval laat Simenon nooit meer los en in zijn verhalen wemelt het dan ook van de zelfmoordenaars, meestal verhangenen. Eén van de eerste Maigrets, Le Pendu de Saint-Pholien, heeft het in nauwelijks verbloemde termen over de zaak-Kleine. Biografen vermoeden nog steeds dat Simenon op die manier zijn vroegere kunstbroeders –die in de zaak vrijuit waren gegaan – op hun verantwoordelijkheid wilde wijzen.

USA

Na de Tweede Wereldoorlog maakt Simenon tabula rasa. Hij laat zich scheiden van Tigy en trouwt halsoverkop met zijn Canadese secretaresse Denyse. Over hun ontredderende kennismaking schrijft hij in Trois chambres à Manhattan. Simenon en zijn nieuwe vrouw vestigen zich in de Verenigde Staten. Het is geen gelukkig huwelijk. Simenon zal later aanvoeren dat hij pas in Amerika écht heeft leren drinken. Denyse hoeft daarbij niet voor hem onder te doen. Vechtpartijen en epische ruzies zijn ten huize Simenon schering en inslag. Toch blijft Simenons literaire productie gehandhaafd. Het productieniveau van zijn recordjaren haalt hij niet meer, maar een gemiddelde van vijf à zes romans per jaar(Maigrets meegeteld) blijft de norm.
Intussen is Simenons literaire reputatie gevestigd. Hij onderhoudt briefwisselingen met grote namen uit de Franse én de Amerikaanse letteren. De schrijver, wiens boeken in miljoenen exemplaren over de toonbank gaan, durft luidop te dromen van de Nobelprijs voor de literatuur. Daarnaast is hij begin jaren 1950 nog steeds een gewild societyfiguur. Hij wordt zelfs gevraagd als voorzitter van de jury op het filmfestival van Cannes. Er bestaan foto’s van Simenon met Brigitte Bardot. De schrijver, in smetteloze witte smoking gehesen, onderhoudt zich schijnbaar hoffelijk met het blonde sekssymbool. Pas bij nader inzien merkt de aandachtige toeschouwer dat de gevierde romanauteur de blik ongegeneerd laat afdwalen in het decolleté van La Bardot.

De laatste Maigret

Er is al een paar keer gealludeerd op de waanzinnige hoeveelheden proza die Simenon bij leven produceerde. Onderzoekers verwonderen zich nu nog over zijn snelle schrijftempo en blijven zich afvragen waar hij de inspiratie voor al die boeken vandaan bleef halen. Paradoxaal genoeg was dat ook voor de vakman Simenon een raadsel. Elke roman, of het nu een roman dur of een Maigret was, werd geschreven in een roes van ongeveer een week, waarna de uitgeputte schrijver zijn werkstuk nog even reviseerde en dan naar zijn uitgever stuurde. Tijdens het werk was Simenon niet te genieten. “Je suis en roman,” verklaarde hijzelf die bijzondere agitatie.

Die werkwijze had wel een prijs. Simenon wist na het voltooien van een roman nooit of diezelfde noodzakelijke drive ooit zou terugkomen. Decennialang leefde de meest gelezen auteur van zijn generatie met de vrees dat hij nooit opnieuw zou kunnen schrijven. Die onzekerheid eiste een zware psychologische tol en deed Simenon nog meer naar de fles grijpen – zijn huisdokter zou hem ooit aangeraden hebben nooit meer dan twee flessen rode wijn per dag te drinken.
Uiteindelijk gebeurt het onvermijdelijke pas in 1972. Na het voltooien van Maigret et Monsieur Charles, wil Simenon beginnen aan een volgende verhaal, dat de titel Oscar draagt. Hij moet vaststellen dat het niet lukt. De drive is weg. Simenon, op dat ogenblik bijna zeventig, zal nooit meer een fictieverhaal schrijven. Wel publiceert hij in zijn laatste jaren –hij is intussen gescheiden en naar Zwitserland verhuisd – een aantal autobiografische geschriften, die tot op de dag van vandaag onderwerp vormen voor debat. Biografen hebben in de afgelopen jaren ontdekt dat Simenon het niet steeds even nauw nam met de historische waarheid als het over hemzelf ging.

Georges Simenon, décédé

Georges Simenon sterft in Lausanne op 4 september 1989, hij is dan 86 jaar oud. Zijn dood is wereldwijd voorpaginanieuws. Op zijn eigen verzoek wordt zijn asse in intieme kring verstrooid rondom de grote den in zijn Zwitserse achtertuin.
Sindsdien is de interesse voor zijn werk levendig gebleven. Met de regelmaat van de klok verschijnen nieuwe uitgaven van zijn werk, en tussen 1991 en 2005 werden verschillende Maigrets bewerkt voor televisie, met Bruno Cremer in de hoofdrol. Bij de verkiezing van de Grootste Belg haalde Simenon de tiende plaats in Wallonië. In Vlaanderen werd hij zevenenzeventigste.

Aanraders

De meeste romans van Simenon zijn nog gemakkelijk te vinden bij de tweedehandsboekenboer, zowel in het Frans als in vertaling. De meeste pockets wisselen voor minder dan vijf euro van eigenaar. Enkel het allervroegste werk verscheen nooit in herdruk en is zo goed als onvindbaar geworden. Uitgeverij Presses de la Cité bracht halfweg de jaren 1990 wel een reeks verzamelde werken uit onder de titel “Tout Simenon.” Hieronder vindt u alvast een paar aanraders uit de mer à boire van Simenons oeuvre
Les Fiançailles de Monsieur Hire (1931): Een vereenzaamde kleermaker vult zijn dagen met het bespieden van zijn buurmeisje. Wanneer er in de buurt een brutale roofmoord wordt gepleegd, wordt zijn banale obsessie hem fataal.
Le Pendu de Saint-Pholien (1932): een van de eerste Maigrets en een cruciale roman in het oeuvre van Simenon. Op onverbloemde wijze rekent Simenon af met zijn onverwerkte Luikse verleden. Een claustrofobische vertelling in een voor Simenon atypisch decor.
Le Bourgmestre de Furnes (1938): Joris Terlinck is de burgemeester van Veurne. Hij duldt geen tegenspraak en iedereen is bang van hem. Toch heeft zijn drieste optreden een noodlottige ondertoon. Nietzsche in de polder, kortom.
Lettre à mon juge (1946): Een dokter, veroordeeld voor moord, schrijft in een lange brief aan zijn rechter zijn frustraties van zich af. Een gitzwart verhaal over minderwaardigheidsgevoelens, met een ongewoon seksuele ondertoon. Een van de meest existentialistisch aandoende Simenons. Voor toneel bewerkt door Frank Focketyn.
Maigret aux assises (1959): Ongewone Maigret met veel metaliteraire bedenkingen, waarin Maigret tegen zijn gewoonte in wordt opgeroepen als getuige. De commissaris wikt zijn woorden. Wat is een assisenproces immers anders dan een opbod tussen verhalen?

Groezeligheid

2010-04-07T18:12:00.003+02:00

Een nieuw fragment uit de vooralsnog onvoltooide Roman van Johnny Bros, het Titaantje dat het niet gehaald heeft. In deze episode
slaat hij, temidden van de rotzooi in zijn nieuwe honk, aan het mijmeren over de goeie ouwe tijd, toen rommel maken nog een kunstvorm mocht heten.
*
Van die tijd stond hem de groezeligheid bij, de balorige onverschilligheid tegenover de kruimels en de koffievlekken, de schillen en de filterzakjes. De snel gestaakte strijd ook tegen het rondvlokkende stof in de hoeken. Of het verveelde gevoel steeds te struikelen over schoenen, tassen, stoelen, de hele mikmak die de Engelsen zo mooi clutter noemen, een fenomeen dat grotendeels te wijten was aan het feit dat eenzelfde kamer van vier-bij-vier dienst moest doen als slaapplaats, bureau, eetkamer en gastenverblijf. Het kot van Johnny Bros was wat dat betreft niet eens zo uitzonderlijk: ook bij de andere Bendeleden lag het er in een zelfde staat van volgehouden morsigheid bij. Bij onaangekondigd bezoek diende zitmeubilair eerst ontdaan te worden van de stapels boeken c.q. vuile was c.q. kranten die de bewoner er in de loop van dagen en weken in had verzameld. Propere kopjes waren nooit, nergens voorhanden. Werd er koffie geschonken, dan werd dit schenken steevast voorafgegaan door het haastig omspoelen van een morsige en liefst gehavende mok die al die tijd een sluimerend bestaan had geleid als presse-papier op een uithoek van de studeertafel. Het koffiezetten zelf gebeurde meestentijds met behulp van een apparaat waarvan het zindelijke huishoudwit al lang een verre herinnering was. Eenmaal door de gast geledigd, werd de kop pro forma toegevoegd aan een vervaarlijke stapel vaat, die ooit, eens zou moeten worden bewerkt, niet in de gootsteen van de kelderkeuken, maar in de eigen lavabo. Dit mocht geen huishouden heten. Meest van al leek deze op-en-top jongensachtige manier van wonen op kamperen, maar dan binnenshuis. Wat Johnny Bros ook nog haarscherp voor de geest stond: overal asbakken. Overvol met peuken en grijze as, die op de bodem van de asbak een plakkerig, grijszwart laagje vormde. Veel Bendeleden waren achteloze kettingrokers, en bij het koffiekletsen duurde het nooit lang vooraleer een blauwige nevel de conversatie omfloerste. Pas bij het opduiken van het verschijnsel vriendin zou daarin verandering komen en zouden ze stuk voor stuk en met wisselend succes de sigaret afzweren.
*
Vooralsnog heersten ze allen soeverein over hun hoogstpersoonlijke puinhoop, die met recht en reden een “kot” genoemd mocht worden. Het hoeft geen verbazing te wekken dat de morsigheid van de omgeving al snel oversloeg op het voorkomen van de bewoner zelf. Eerste symptoom was de meerdagenbaard: ’s ochtends niet scheren betekende toch al gauw een tijdswinst van zo’n vijf minuten, die aan snoozen besteed kon worden, of ontbijten. Volgende offer was de ochtendlijke wasbeurt, die er –eerst door tijdsdruk, later uit louter lummeligheid – algauw aan moest geloven. Ter vervanging was er de “chemische douche:” het vlugvlug onder oksels en dwars langsheen de bast bewegen van een spuitbus goedkope deodorant. In de meeste koten wedijverde de walm van dit spul dan ook prominent met de geur van koude sigarettenas en zweetsokken. Vooral tijdens examenperiodes werd deze confrontatie van odeuren op de spits gedreven. Immers, in deze tijd van crisis diende toch alle beschikbare tijd aan de studie te worden gewijd? Afwas? Geen tijd! Notities van gisteren opruimen? Ben je mal, ik heb m’n handen vol met die van vandaag? Een douche nemen? Godverdomme, of ik niets beters te doen heb!
*
Plots schoot Johnny Bros een tafereel voor de geest uit een van zijn eerste examenperiodes. Op een dag dat de stank van studentikoze rottenis in zijn stulp niet meer te harden was, had hij het lumineuze idee gehad de kamer voor het eerst in tijden nog eens te luchten. Het was echter januari, en de koude die mee naar binnen woei, maakte het er niet aangenamer op. Johnny Bros besloot dan maar even te pauzeren en bij Ashcroft langs te gaan, erop hopend dat de frisse bries in tussentijd haar zuiverende werk zou doen.
Ashcrofts hok, dat aan de overkant van de gang gelegen was, bood bij het betreden een aanblik alsof er een tornado in had huisgehouden. Van de vloer was haast niets meer terug te vinden onder een tapijt van lukraak neergestrooide notities en heelder bussels slides – ook in Ashcrofts studiegebied had men intussen aan echte cursussen een broertje dood, en de vuistdikke bundels vol prentjes-met-trefwoorden golden als surrogaat. Ashcrofts studietafel was een pandemonium van rotzooi, waar afgekloven klokhuizen, lege kartonnetjes van Rizla-vloei en gedeukte blikjes energiefrisdrank om een plaatsje wedijverden met de hompen leerstof die Ashcroft geacht werd die dag nog tot zich te nemen. Nu had Johnny Bros al vroeg geleerd dat de wanorde van Ashcrofts behuizing gelijke tred hield met de vordering van de door hem geleverde studeerarbeid. Het huidige inferno in ogenschouw nemend, kon Johnny Bros dan ook niet anders concluderen dan dat Ashcroft vandaag serieus de bolleboos had uitgehangen. “Ha Bros!” klonk het collegiaal. “Rookpauze?”
“Rookpauze.”
“Ga zitten.”
Nu pas viel het Johnny Bros op, dat Ashcrofts bed in dit miniatuur-Hiroshima een oase van gladgestreken ordelijkheid mocht heten. En dus vlijde hij zich gezellig neer, rug tegen de muur, op Ashcrofts brits. Het dekbed, zo schoot hem nu weer te binnen, vertoonde een tekening van een knalgele Porsche Carrera. Boys will be boys, zeker toen.
“Kopje koffie?”
“Nee, dankjewel. Zo goed alsof ik het gehad heb.”
Johnny Bros haalde zijn sigaretten boven en Ashcroft ging in de weer met tabak en vloeitjes. Halverwege werd hij dit gepruts echter beu. “Heb’ gij een vaste?”vroeg hij, met de dictie die een jarenlang gebruik van de Limburgse streektaal verried.
“Zeker wel,” antwoordde Bros. Ze staken op. De overvolle asbak werd neergepoot op de berg notities die het bijzettafeltje sierde.
“Enne, allemaal goei?” vroeg Ashcroft. “Vlot het wat?”
“Gaat wel. En bij jou?”
Deze vragen stelden ze elkaar ambtshalve. Ze hadden afgesproken elkaar wat in evenwicht te houden tijdens de examens. Sterker nog: Ashcroft had hem gevraagd of hij (Bros) tijdens deze examens zijn “geweten” wilde zijn. Dat betekende: degene die hem, na het roken van enige sigaretten en het slurpen van een kopje koffie, weer tot studeren zou aanmanen. Als Bros dat deed, zou ook Ashcrofts vriendin Aurelie erg blij zijn, want dan hoefde zij zulks niet meer te doen. Ten andere, zij had het met haar eigen studies meer dan druk genoeg. En dus was Johnny Bros Ashcrofts geweten, want hij kon Aurelie niets weigeren. Alleen voelde hij daar vandaag weinig animo toe. Hij liet zich gezellig uitzakken, rug tegen de gyprocmuur, benen bungelend over de bedrand, en rookte profijtig zijn sigaret. Er werd op de deur geklopt. Goedhuys verscheen in het deurgat.
“Hoihoi!” zei deze in een andere variant van het Limburgse taaleigen. “Hoe gaat ‘ie?”
“Niet vreselijker dan anders,” antwoordde Johnny Bros naar waarheid. Ashcroft trad hem grijzend bij.
“Hard gewerkt vandaag.”
Goedhuys stond vooralsnog te schutteren middenin de puinhoop. Uiteindelijk besloot hij ook maar op Ashcrofts bed te gaan zitten.
“Ik kom niet vooruit vandaag,” zuchtte hij. “Wat heb jij vandaag gedaan, Ashcroft?”
“Nou,” antwoordde Ashcroft. “Ik ben vanochtend vroeg opgestaan, heb drie hoofdstukken examenstof verwerkt, toen is Aurelie langsgekomen, we hebben samen gegeten in de keuken, daarna zijn we naar hier gekomen en toen hebben we seks gehad, hierzo op het bed, als je goed voelt is’t nog een beetje warm.”
“Nu je ’t zegt,” beaamde Goedhuys.
“Fijn?” vroeg Goedhuys?
“Zeker wel,” antwoordde Ashcroft.
*
Toen Johnny Bros even later naar zijn eigen kamer terugkeerde, had de tocht uit het openstaande raam alle notities op zijn bureau onherstelbaar door elkaar geschud. Hij had het raam gesloten, de papieren bij elkaar geraapt tot een slordig stapeltje en was dan een uur op zijn bed gaan liggen maffen.
*
Waarom schoot dit hem weer te binnen, nu, drie of vier jaar na datum? Waarom stond hij, zoveel later en met zeeën van tijd om z’n nieuwe honk op te ruimen, middenin de puinhoop te grijnzen als een idioot? Toegegeven, het was wederom een kwestie van nostalgie. Maar het bleef niettemin geen zicht.

Jean Ferrat ne vit plus ici

2010-03-13T19:51:00.004+01:00

Vandaag meldde de televisie dat Jean Ferrat gestorven is. Ferrat is de schrijver van "La Montagne," het nummer dat Wim Sonneveld omturnde tot "Het Dorp." Ferrat woonde in het dorpje Antraïgues-sur-Volane, in de Franse Ardèche. Het toeval wil dat schrijver dezes nog 'n verhaaltje liggen had (uit 2007) dat zich in Antraïgues afspeelt. Het is een hoofdstuk uit het verhaal van Els en Peter, wiens relatie een dieptepunt bereikt tijdens een vakantie in de zo idyllisch gewaande Ardèche. Een fragment, ter ere van de grote Jean Ferrat.

Die ochtend had Els beslist dat ze naar Antraïgues zouden gaan, een village de caractère, niet ver van Vals vandaan. Ze had ergens gelezen dat Jean Ferrat er woonde en het feit dat een dinosaurus van het Franse chanson zich er verschanste, was voor haar blijkbaar reden genoeg geweest om te denken dat er in het dorp daadwerkelijk wat te zien zou zijn. Peter had ingestemd, hoewel hij zich niet kon voorstellen dat een bezoek aan dat gat interessanter kon zijn dan wat hij zich voorgenomen had: op het terras van het hotel gaan zitten met een iet of wat leesbaar boek en ervoor zorgen dat zijn glas niet te lang leeg bleef. Maar goed, na het ontbijt waren ze in de auto gestapt en richting Antraïgues gereden. Peter kreeg het op zijn zenuwen van de bochtige bergwegen, het gezoem van de airco en het gehuil van de motor. Gelukkig stond de weg naar Antraïgues goed aangegeven, want Els gaf hem meermaals te kennen dat ze op de kaart niet zag waar ze zich bevonden.
“Ze niet ondersteboven houden, helpt al een heel eind,” had hij tussen twee haarspeldbochten in gegromd. De rest van de rit hadden Simon & Garfunkel het woord gevoerd.

Antraïgues was een bergdorp van twee straten groot, met een labyrint van steegjes rond een kerkje dat vastgeschroefd zat op een bergrichel. Rond het stoffige dorpsplein stonden een paar café-restaurants die hun zolderkamer verhuurden en zich dus hotel meenden te mogen noemen. Peter slenterde achter Els aan, die onophoudelijk foto’s maakte. Soms vroeg ze hem te poseren naast weer een karakteristiek dorpsgezicht, warbij hij ook nog eens moest glimlachen en als het even kon, zijn sigaret wegmoffelen, zodat hij op de meeste foto’s zijn rechterhand-met-peuk achter zijn rug hield. Op één foto stond hij toch te roken : Els had hem gevraagd de sigaret weg te doen en hij had er niet beter op gevonden dan ze aan een jongetje van ’n jaar of tien aan te bieden, dat daar toevallig voorbij kwam. Els had hem dan maar z’n sigaret laten houden, al verzekerde ze hem dat de foto mislukt was. Peter had zijn schouders opgehaald en was achter haar aan gesloft.

Omstreeks half twaalf hadden ze het aperitief genomen op het terras van het “hotel” La Montagne, genoemd naar de grote hit van plaatselijke bard Jean Ferrat. De eigenares had zelf de drankjes gebracht en Els had gevraagd of zij misschien wist waar Ferrat woonde. De vrouw moest het antwoord schuldig blijven – désolée- maar ze verzekerde Els dat het ergens in het dorp was. Even vreesde Peter dat Els nu alle deurbellen zou gaan afzoeken op zoek naar “Ferrat, J., Chansonnier”, maar tot zijn grote opluchting zuchtte ze slechts en nipte beteuterd van haar spuitwater. Peter liet zich de pastis smaken.

Even later, na zich bij een bakker wat te eten te hebben gehaald, slenterden ze kauwend over het dorpsplein. De weerkaatsing van de zon op het witte zand deed Peter pijn aan de ogen. De Ricard leek te hitte nog dubbel zo intens te maken. Hij leek wandelend in te dutten. Toen hij het hoofd schudde om bij zijn positieven te komen, zag hij Els niet meer. Heel even voelde hij paniek. Het volgende ogenblik zag hij haar staan praten met de gepensioneerde aanstellers die in de schaduw van een paar bomen jeu de boules aan het spelen waren. Ze wenkte hem.
“Wat nu weer?” gromde hij binnensmonds. Els wees naar de drie gepensioneerden en riep : “Zij weten het ook niet!”
Peter knipperde verdwaasd met de ogen.
“Wat dan?”
“Waar Ferrat woont. Ze hebben zelfs nog nooit van hem gehoord!”
Peter kneep zijn ogen stijf dicht, slikte net op tijd een verwensing in en riep : “Had je gedacht dat- ie hier onder de bomen zou staan ballengooien? Kind toch!”
Hij draaide zich om en wandelde weg. Els nam afscheid van de bejaarden en kwam naast hem lopen.
“Het had toch gekund?” zei ze bedremmeld. Peter antwoordde niet, stopte de laatste hap van zijn broodje achter de kiezen en gooide het papiertje dat er omheen gezeten had, zonder omkijken op de grond.

Antraïgues was hoegenaamd geen daguitstap waard: zelfs wanneer je uiterst traag door het dorp slenterde, had je de hele bedoening, met of zonder Ferrat, gezien op enkele uren tijd. Terwijl Els rondkeek in een groezelige – lees : pittoreske - hoedenwinkel, zat Peter op de stoep te roken en zich af te vragen wat te doen: hij verveelde zich stierlijk, maar was er een alternatief? Het was te vroeg om terug te rijden naar Vals, het avondmaal werd niet opgediend voor zeven uur. Op zoek gaan naar een andere village de caractère leek hem al helemaal niets; de auto in, over die misselijk makende bergwegen, de weg kwijtraken, het getoeter van achterliggers bij zijn stuntelige omkeermanoeuvres…Dan liever tot vanavond in dit gat rondslenteren. Els zou nog wel een tijdje zoet zijn met de drie souvenirwinkels die Antraïgues rijk was. Het kon hem niet schelen, van hem mocht ze alle tijd nemen die ze nodig had. Hij gooide de peuk van zijn Chesterfield in de goot en keek om, om te zien wat Els bezighield. Wat hij zag, benam zijn adem. Een meisje van nog geen achttien jaar in een strak, fleurig jurkje, hielp Els bij het aanpassen van een verder niet terzake doende hoed. Haar slanke, blote armen zwermden om Els hoofd heen om de hoed zo goed mogelijk te doen uitkomen, terwijl Els schijnbaar dolgelukkig in de spiegel keek en naar zichzelf glimlachte. Vervolgens zei ze wat tegen het meisje en wees onverhoeds naar hem. Het meisje draaide zich om. Haar blinkend zwarte kijkers boorden zich in die van Peter, ze lachte hagelwitte tanden bloot en wuifde hem even toe. Peter duizelde. “Oh God,” kreunde hij. Door de stof van haar jurkje heen schemerden haar borsten, stevig, hard, niet minder dan hemels. Peter watertandde. “Zeventien, misschien achttien. Het zou geen misdrijf zijn,” dacht hij. Vervolgens hoorde hij Els roepen of hij wilde komen betalen. Peter zocht zijn bankkaart, ademde diep in en ging naar binnen. Els stond voor hem.
“Mooi?” vroeg ze vrolijk.
“Heel mooi,” antwoordde Peter schor, verstrooid.
Hij ging langs haar hen naar de toonbank. De betaalterminal werkte niet mee. Zonder vragen nam het meisje de kaart van hem over, haar koele vingers raakten zijn hand nog geen seconde. Peter rilde. Werktuiglijk toetste hij vervolgens zijn code in. Het meisje stond aan de overkant van de toonbank, nog geen halve meter van hem af. Haar parfum bracht hem aan het duizelen. Terwijl het kasticket uit de printer rolde, voelde hij hoe een pijnlijk harde erectie zich vastliep in zijn al te strakke jeans. Het meisje schoof hem het ticket toe.
“Au revoir!” voegde ze er vrolijk aan toe.
“Revoir,” bracht Peter uit.
Hij nam Els bij de arm. Samen gingen ze de winkel uit.

“Schat, je ziet er prachtig uit met die hoed,” zei hij, nog voor ze hem gevraagd had wat hij ervan vond. Hij trok haar tegen zich aan en gaf haar een kus op de wang.
“Waaraan heb ik dat verdiend?” vroeg zij.
“Zomaar,” antwoordde hij. “Mag het soms niet?”
“Oh jawel. Blij dat je ’t een mooi hoed vindt.”
Ze liepen zwijgend verder in de richting van de souvenirwinkel.
“Heb ik soms iets goed te maken dat ik zo doe?”vroeg Peter zich af. Zijn erectie was aan het verslappen, verdween al snel geheel. Hij had dorst, maar er was nergens een café te bespeuren. Els was verdwenen tussen de rekken met ansichtkaarten. Een onzinnig ogenblik lang dacht hij na over wat er had kunnen gebeuren als Els er niet bij was geweest.Die ogen, die armen, dat figuur…
“Het heeft geen zin,” zei hij halfluid. Els hoorde het niet, die was de winkel binnengegaan om de ansichtkaarten te betalen die ze uitgekozen had. Hij keek naar haar, hoe ze en profil naar hem toegekeerd stond, haar magere,bleke benen in de haast orthopedische blokken van wandelschoenen, haar smalle borsten die de stof van haar ruime grijze T-shirt amper deden welven, haar sluike blonde haar dat vanonder de rand van de hoed kwam piepen. Met dat ding op haar hoofd leek ze nog tien jaar ouder. Veertig euro had dat kreng gekost en Els stond er niet eens mee. Het was een afgrijselijk ding, maar blijkbaar was zij er heel gelukkig mee en dat was blijkbaar het bijzonderste. Daar kwam ze op hem toegelopen.
“Schat, ik zou gedacht hebben dat ze hier Cd’s van Ferrat zouden verkopen, maar nee. Vind je dat niet gek?”
“Wat doet het ertoe?” dacht hij.
“Spijtig,” zei hij.
Ze wandelden samen verder.

Uiteindelijk waren ze terug uitgekomen op het dorpsplein. Els had aanstalten gemaakt om het opnieuw te gaan bekijken, ze had zelfs de camera opnieuw uit het etui gehaald. Het was amper half drie in de namiddag. Het werd Peter teveel, of ze nu nog een uur of vijf dood te kloppen hadden of niet.
“Dat héb je al allemaal gezien,” zei hij op hoge toon.
Els draaide zich om en keek hem strak aan.
“Wat heb jij ineens?” vroeg ze geërgerd. “Ben je ’t soms beu?”
Peter dacht niet na over zijn antwoord : “Hoe kun je ’t raden?”
“Wat wil je dan doen?”
“Geen idee. Naar de auto. Hier weg alleszins.”
“Hoezo?”
“Ik bedoel : we hebben dit kutdorp nu wel gezien. Elke steen gefotografeerd, ik heb je die stomme hoed gekocht…Me dunkt dat we het hier wel gezien hebben.”
“Jamaar…”
“En die Ferrat van je kan me intussen ook gestolen worden. We gààn!”
Els keek hem beteuterd aan.
“Oh jee, “dacht Peter. “Ik sta er verdorie van te hijgen. Ik leer het nooit. Straks gaat ze nog huilen.”
Een blik in haar richting leerde hem echter dat zulks niet het geval zou zijn. Els had zich omgedraaid en was al op weg naar de auto.
“Ik dacht dat je ’t een mooie hoed vond,” zei ze met een klein stemmetje bij het verlaten van de parking. Peter zei niets, schakelde en gaf gas.

Frappant Txt Zwijndrecht

2010-03-11T14:55:00.001+01:00

Beeldjes van de voorrondes in Zwijndrecht. Veel kijkplezier!

Mistral had gelijk.

2010-02-18T16:22:00.002+01:00

In lang vervlogen tijden verscheen er op de televisie een groots opgezette dramaserie over een -fictieve - Franse schilder. Het was een draak van een serie, maar één scène is me altijd bijgebleven: de oude schilder Mistral, die lijdt aan een ziekte die hem langzaam blind maakt, bouwt in machteloze woede een groot vuur met zijn eigen schilderijen. Afgelopen zomer, in Watou, schoot dat beeld me plots weer te binnen. Nu vindt het zijn beslag in dit gedicht.

Mistral had gelijk
een laatste blijk
van ijdelheid
en dan
een fantasie van vlammen

moet ik dan merken
dat niets nog werkt?
Ik spuw en stamp nog
in de asse:

Een beeldenstorm
van eigen makelij
Is er soms een ander antwoord
op de blindheid die mij treft?

Meer is er niet
Er is niets meer

Is dat hier een rockrally of wat?

2010-02-09T16:54:00.011+01:00

Als persmuskiet in spe dient er af en toe een reportageke te worden gefabriceerd. Aldus deden wij zaterdag 6/2 een gonzo'ke, in het kielzog van El Fuzz. "Als ze u iets vragen, zegt ge maar dat ge onze chauffeur zijt."

Humo’s Rock Rally… Voor veel bands is een deelname aan Vlaanderens bekendste rockconcours een onbereikbare droom. Als het dan toch lukt om de preselecties te halen, staat de wereld op zijn kop. Er is echter ook de onzekerheid: het is een hele eer om voor de Humo-jury te mogen spelen, maar tegelijkertijd is er de schrik voor de ongemeen scherpe pennen die het juryrapport schrijven. Een dag on the road met El Fuzz, een compromisloos rockcollectief uit het Hageland.

“Joat jom, Michiel, wij hebben graag grote versterkers, da’s al.” Drie uur ’s middags, ergens in het Hageland. In het repetitiekot van El Fuzz raapt bassist Joran zijn spullen en die van gitarist Steve bij elkaar. Het is een kleine ruimte zonder ramen, die bijna voor de helft wordt ingenomen door een drumstel. Ongelofelijk dat ze hier elke week met z’n vieren repeteren, onder het waakzame oog van Jimi Hendrix, die in postervorm aan de muur prijkt. “Nooit langer dan twee uur,” zegt Joran. “Anders tuiten m’n oren te hard.” Hij sleept een grote speaker tot bij de voordeur. Daar groeit gestaag de stapel versterkers, gitaarkisten en flightcases. Joran heeft de grootste: een manshoog bakbeest in zwart tolex, zes speakers, zeshonderd watt. Op maximaal volume veroorzaak je een kleine aardbeving. Op half volume eigenlijk ook al. These babies go to eleven. Dadelijk komt drummer Anton met zijn minibus en dan gaat het richting Leuven: de voorronde gaat door in Het Depot. Zeg maar: de Leuvense Ancienne Belgique.

Joran is zenuwachtiger dan hij wil toegeven. Nochtans is de band niet aan zijn proefstuk toe. Vorig jaar haalden ze de tweede plaats in het rockconcours “The Next Stage” en speelden ze in de Botanique in Brussel. En net een week geleden speelden ze nog in Het Depot, samen met de Belgische punklegendes The Kids. Het was gezellig geweest, en de drummer van The Kids had nog een mail met complimentjes gestuurd. Dan moet dit toch ook lukken? Zo eenvoudig ligt het toch niet. Vandaag nemen ze het op tegen negen andere groepen, waarvan er eentje door mag gaan. Doorgaan zou mooi zijn, maar gemakkelijk zal dat niet gaan. Eigenlijk zijn El Fuzz, met hun snedige teringherrie, buitenbeentjes. Ze hebben de concurrentie gecheckt: er wordt dit jaar maar weinig gerockt op de Rockrally. Maar meer dan de concurrentie vrezen ze de scherpe pen van de Humo-recensenten. Die deinzen er niet voor terug groepen echt te kakken te zetten. El Fuzz wil niet afgaan, niet op het podium en zeker niet in Humo.

Organisatie

Intussen arriveren gitarist Steve en zanger Niel. Wanneer ook Anton arriveert met zijn minibus, is de bende compleet. Er stelt zich echter al meteen een probleem: Anton moet in de vooravond nog elders optreden met zijn andere band,
The Blue Veins. Het zou fijn zijn, mocht El Fuzz als laatste kunnen optreden, want hoe los je zoiets anders op? Het is maar zeer de vraag of ze hun zin krijgen. En zonder drummer geen optreden. De schrik zit er goed in, want erg meegaand is de organisatie tot nu toe niet geweest: “regel dat maar ter plaatse,” mailde Humo, en dat was dan dat. Zo gezegd, zo gedaan. Anton’s bestelwagen wordt tjokvol rockarsenaal geladen en dan gaat het, op hoop van zegen, richting Leuven.

El Fuzz arriveert als eerste bij de artiesteningang. Dat brengt twee voordelen met zich mee. Enerzijds kan de band zijn materiaal het dichtst bij het podium kwijt en anderzijds slagen ze erin het verkeersinfarct voor te zijn dat onvermijdelijk losbarst wanneer de andere bands arriveren. Met minstens één bestelwagen per band ontstaat al snel een file tot op de hoek van de Bondgenotenlaan. Anton haast zich naar zijn eerste optreden van de avond. “Weet je, ik zal blij zijn als’ t gedaan is, vanavond,” klinkt het.

Terug in de foyer krijgen de groepsleden wat papierwerk te verstouwen: twee formulieren voor den techniek, en een setlist in viervoud. Er stelt zich een volgend probleem: “Dat nief nummer, hoenoemta?” Na enig overleg wordt “Indecent Proposal” de titel. Al één zorg minder. Nu die laatste plaats nog vast krijgen. Op de tafel van de organisatie ligt een omineus stapeltje lotjes. De gedachte dat een onschuldige hand hen als eerste het podium kan opjagen, bezorgt de band een collectieve wrong in de maag. De drie rapen hun moed bij elkaar en besluiten hun geval gewoon uit te leggen. Er gebeurt een klein mirakel: “Da’s goed,” klinkt het bij de organisatie. “El Fuzz als laatste.” Het lotje met nummer 10 wordt verfrommeld, de fiche van El Fuzz wordt onderaan de stapel gestopt. De opluchting valt van hun gezichten af te lezen. “De laatste groep speelt wel pas om half één vannacht. Zorg er gewoon voor dat je niet te zat bent,” voegt de man achter de tafel er nog aan toe. Hij spreekt rustig, zonder stemverheffing. Zijn toon verraadt een jarenlange ervaring.

Cinema zero

Met dat probleem van de baan blijft er nog een oceaan aan tijd te vullen. De deuren gaan pas open om half acht… In de zaal is het soundchecken nog maar net begonnen, een zenuwslopend spektakel met luide ruis uit de luidsprekers en een aansteller op het podium. “Jowjow, kzen ’n MC! Lijk ’n echt’n!” klinkt het in smetteloos West-Vlaams. In de uitgezakte zeteltjes op de laatste rij slaan Steve, Joran en Niel het gedoe gade. Alle lichten in de zaal zijn nog aan. Het wordt pijnlijk duidelijk hoe onderkomen Het Depot, een vroegere filmzaal, eigenlijk is: de cinemazeteltjes zijn zwaar gehavend, sommige zijn opgelapt met plakband, van andere ontbreekt de zitting. Het tapijt in de gangpaden ligt los: straks, wanneer de zaallichten wijselijk gedoofd zijn, zullen hele horden toeschouwers er over struikelen. Op het podium gaat de soundcheck onverminderd voort lijk ’n echt’n. De jongens besluiten backstage hun licht eens te gaan opsteken, bang dat de geluidstechnicus zich aan hen zou storen en straks voor de grap hun geluidsmix verknalt.

Backstagé

Ah, de backstage van Humo’s Rock Rally! Hier moet de rock’n roll toch voor het oprapen liggen? Hier zal toch worden verbroederd tot verbroederen het woord niet meer is? Dit is toch the place where the magic happens? Niets van dit alles. De backstage van Het Depot –Joran spreekt consequent van backstagé - heeft nog het meest weg van een garage, die voor de gelegenheid is volgestouwd met instrumenten. Op weg naar de achteruitgang keuren de mannen van El Fuzz het gerief van hun tegenstrevers. Opvallend veel synthesizers dit jaar. “Wat is dat toch met die New Wave tegenwoordig?” vragen de mannen zich af. Erg rock ’n roll ziet het er niet uit. Hebben ze daarstraks niet iemand horen vragen om een microfoon voor zijn marimba? Een marimba, for fuck’s sake! Dit was toch een rockrally? “Soms,” zegt Joran bedachtzaam, “denk ik: misschien moeten we wat softer worden.” Meent hij dat nu? “Welnee!” Algehele opluchting.

Het valt op dat er tussen de groepen nauwelijks contact is. Hoogstens wordt er een handje geholpen bij het verslepen van het materiaal, maar verder gaat het niet. Een bandje slentert de backstage uit. Ze zijn erg op zichzelf, gaan zelfs een beetje uit de weg lopen in het voorbijgaan.
“Maar goed dat ik mijn viool niet heb meegebracht,” zegt een vrouwelijk lid tegen een collega. “Chance dat ge uw fluit niet vergeten zijt,” voegt Niel er droog aan toe. Dat ze het wel eens gehoord zou kunnen hebben, maakt het alleen maar leuker.

Heavy Fuel

Volgend punt: eten! Een goeie fond is erg belangrijk, zeker als je het tot na middernacht moet uitzingen. Kebab Ali Baba op de Oude Markt krijgt de voorkeur; dürum met frieten en halfpikante saus. Zouden ze nog op café gaan, voor hun optreden? Stel je voor dat ze straks zat het podium op gaan. Dat zou pas afgang zijn. Eentje dan. Voor de dorst. En nog eentje. Tegen de zenuwen. If you want to run cool, you got to run on heavy fuel, wisten de Dire Straits al. Toch maar ‘ns terug naar Het Depot wandelen.

Op de terugweg wordt het beest in Steve wakker. Meerbepaald de slingeraap. Zonder waarschuwen speelt hij haasje-over met een grote vuilnisbak, waarbij hij bijna face down op de kasseien kwakt. Dat kan de pret niet drukken, want meteen daarna slingert hij aan de steigers van een nabij bouwterrein. Zijn makkers slaan het bezorgd gade. “Steve, blijf nu eens kalm, jong. Straks breekt ge iets!”
“Ja, Steve, wacht daar toch mee tot na ’t optreden!”

Erika

Toch bereiken ze zonder veel kleerscheuren Het Depot. De zaal begint lekker vol te lopen. Ook de trouwe fans van El Fuzz hebben intussen een zitje weten te bemachtigen. Vrienden, familie, sympathisanten. Ook de ma van Steve. Als een bezorgde rock ’n roll mama vraagt ze “of we alsjeblief een beetje op onze Steve willen letten.” Makkelijker gezegd dan gedaan: in de grote zaal is het moeilijk om bij elkaar te blijven, zeker als je bedenkt dat je voor een drankje telkens de foyer in moet, waar de dorstigen drie rijen dik voor de tapkast staan te drummen.
Eindelijk neemt het spektakel een aanvang. Wanneer presentatrice Erika Vanthielen op het podium verschijnt, is het kot te klein. Buiten hoorafstand van hun vriendinnen geven de bandleden graag toe hoe gek ze zijn van Erika, het roodharige teeveefenomeen dat zich voor de gelegenheid als rockchick heeft uitgedost. Toch maakt ze een wat routineuze indruk. “Geef jullie liefste kreten voor…” kondigt ze de eerste groep aan. In de loop van de avond zal ze om diezelfde kreten blijven vragen, bij elk optreden opnieuw. Toch blijft El Fuzz onvoorwaardelijk fan.

Het nadeel aan die laatste plaats is natuurlijk dat je je pijnlijk bewust bent van de prestaties die je concurrenten leveren. De eerste band, een hiphopgroep, wordt als opwarmertje voor de leeuwen gegooid. Hun banlieue – act weet niet te bekoren. Maar bij de volgende groep, Bad Cirkuz, is het al goed raak. Dit zijn geen amateurs, en dat merk je. Zingen dat dat meisje kan! Het Depot gaat collectief tegen de vlakte. “Een kanshebbertje,” klinkt het her en der. Bij EL Fuzz gonst een milde paniek door de rangen. Mededingers van dit kaliber hadden ze niet verwacht. Sommige groepen smokkelen ook een gimmick binnen in hun optreden. Dat kan een strakke outfit zijn – Silver Fish -, of een mongoloïde obese tiener met een trommeltje –School is Cool. Ook een knappe zangeres doet wonderen, getuige Bad Cirkuz. El Fuzz heeft niets van dat alles. “Verdomme,” vloekt Joran. “Zie dat af. Die gimmicks! En wat hebben wij? (klopt op buik)Een bierpens en de Niel.”

Axe

Zenuwachtige uren en zeven acts later. In de backstagé overlopen de jongens de setlist. Drummer Anton is goddank teruggekeerd van zijn andere optreden – een zorg minder. “Gelijk blijven” is nu het codewoord. Hoe dat juist in zijn werk moet gaan, daarover lopen de meningen een beetje uiteen. “Steve, gij ook hé, in dat laatste nummer. Bij die teu-deu-deu het een beetje laten uitzingen en dan pas: wham!” Wanneer op Steve’s gezicht te lezen staat dat hij geen idee heeft wat die uitleg moet betekenen, maakt hij zich er van af met: “Geen paniek. Een keer op het podium schiet het me wel terug te binnen!” Veiligheidshalve is iedereen overgeschakeld van bier op cola. Ze hebben alvast hun hele arsenaal tot vlak achter het podium gesleept, om snel te kunnen wisselen, ook al is de voorlaatste groep nog maar net begonnen. “Mogen wij op?” vraagt Joran, wanneer een medewerker van Het Depot de backstage betreedt. “Nog even, mannen. Nog even geduld.”
De spuitbus Axe gaat van hand tot hand. De zenuwen zijn strak gespannen. Zanger Niel ijsbeert door de smalle ruimte achter het podium en zingt als opwarming enkele frases.

En dan, net voor ze op moeten, vinden ze tussen de rommel een playlist van hun vorige optreden. Misschien toch een goed voorteken?

Finale

Eindelijk mag El Fuzz het podium op. Het is intussen half één, maar er is nog heel wat volk present. Voor de laatste keer mag presentatrice Erika Vantielen –sweetheart of the rodeo – de bühne op om hen aan te kondigen. Steve maakt van de gelegenheid gebruik om samen met haar op de foto te gaan. Voor het podium staan de trouwste fans: hier en daar kan zelfs iemand een refrein meezingen. Een subtiliteitsprijs zal El Fuzz wel nooit winnen. Aanstekelijke teringherrie, dat is het, loeiluide rock die wel wat wegheeft van Golden Earring, maar ook van MC5. Handig verpakt in porties van een minuutje of drie. Eenmaal goed op dreef lijken Joran en Steve op een kruising tussen Motorhead en The Muppets. Anton zit strak te wezen achter de drums. En Niel zingt, schreeuwt, huilt in de microfoon alsof zijn leven ervan afhangt.

Einde

Het is maar kort, drie nummers. Het lijkt wel alsof ze jongens alweer van het podium af moeten vooraleer ze goed en wel begonnen zijn. Dat was het dan. Heel tevreden zijn ze er niet van. De zaallichten gaan aan. Erika laat zich niet meer zien en Het Depot loopt leeg. In de zaal kun je intussen waden door de lege drankbekertjes. Het materiaal wordt in de minibus geladen, de terugtocht wordt aangevat. Het lange, bange afwachten kan beginnen. Dinsdag alvast de Humo kopen.

A day at the movies

2010-01-08T22:52:00.005+01:00
De op twee na laatste dag van het onzalige jaar 2009 brachten wij door in een Gents appartement. Het grootste deel van die dag lagen wij whiskydrinkend in bed. In een Marcelleke. In het gezelschap van een ons voorheen totaal onbekende blondine in doorschijnend negligé. We bedreven de liefde, maar aan het eind van de dag wou ze uit het raam springen. Ik probeerde haar tegen te houden. We kregen slaande ruzie en het glaswerk sneuvelde. Ik kreeg mijn reisonkosten vergoed. Mijn vriendin is van dit alles op de hoogte.

“Ennn… cut!” Ja, lieve lezers, in tegenstelling tot wat u misschien zou denken, is bovenstaande alinea geen willekeurig fragment uit het dagboek van uw dienaar. Uw dienaar is geen swinger. Uw dienaar is geen whiskydrinker. In het dagelijkse leven draagt uw dienaar geen Marcelleke.

De harde waarheid is dat bovenstaand tafereel van begin tot einde in scene werd gezet.
Het zit zo: via het leed dat Facebook heet kwam uw dienaar te weten dat zijn Watoucollega en ravissante rok tsjik Jade C. op zoek was naar mensen om mee te spelen in een kortfilmpje, gebaseerd op een verhaal van Raymond Carver. Omdat ik in de donkere dagen na Kerst toch niets anders om handen had, stelde ik me kandidaat. Een en ander was snel beklonken en ik had de rol. Jade zou later nog het script doorsturen en het verhaal van Carver. Dan kon ik me al wat inleven; voor een method actor als ik is inleving erg belangrijk. Zelfs als je geen enkele dialoog hebt. En je personage geen naam heeft. Voor het benodigde Marcelleke ging ik bij mijn broer te leen. Het internet gooide die avond echter roet in het eten: het script raakte niet verzonden en de tekst van Carver was onvindbaar. Ik stond er alleen voor. Het hield me uit mijn slaap en de hele treinreis van Aarschot Rock City naar Gent liet het me niet los. Ik kom niet graag onbeslagen ten ijs, en zeker niet gekleed in andermans ondergoed.

Sletje #6

Zonder veel ongelukken bereikten wij Gent en vonden we Jade’s optrekje in het hartje van de Arteveldestad. Daar werd ik voorgesteld aan mijn tegenspeelster, Aaike. In tegenstelling tot uw dienaar, is Aaike een professional. Zo speelde zij onder andere Sletje #6 in de Vlaamse kaskraker “De Helaasheid der Dingen.” Ik kreeg alsnog de tekst van Carver te lezen, zodat ik me kon gaan zitten inleven terwijl Jade en Aaike een scène draaiden waarin mijn personage niet voorkwam.

Er waren wel meer van die scènes, en in de tussentijd maakte ik me nuttig door trapladdertjes aan te dragen en lenskappen van lenzen te halen, om zodoende paniek over defecte camera’s in een vroeg stadium te ontzenuwen. Ook huppelde ik bij de buitenopnames Jade achterna met een grote zwarte paraplu, want camera’s kunnen slecht tegen regen. Een en ander leverde een merkwaardige choreografie op en we hadden heel wat bekijks van de drie andere mensen die zich bij zulk hondenweer in het Gentse stadspark waagden.

We maakten voort en konden dus snel opnieuw de warmte in, een feit dat we geen van allen erg betreurden. Om het warm te krijgen, kregen we gulhartige hoeveelheden whisky voorgeschoteld. Dat had niet alleen te maken met het feit dat onze gastvrouw wist hoe ze volk moest ontvangen. Neen, het had vooral te maken met een nogal praktisch probleem. Aaike’s personage was zogezegd aan de drank. Om één en ander te visualiseren, had Jade een fles Johnnie Walker aangeschaft. Alleen had ze, hoewel rok tsjik zijnde, nagelaten de fles tot een geloofwaardig niveau te legen. Omdat het zonde zou zijn om de fles zonder meer weg te gieten, besloten we elk een goeddeels gevuld limonadeglas tot ons te nemen. In combinatie met M&M’s was de whisky best te pruimen. Het werd erg gezellig.

Insinuatie aanzet seks

Er moest echter nog een en ander gebeuren.“Wat is ’t volgende?” vroeg ik, ietwat vlegelachtig. Jade morrelde wat aan de camera en schoof me het storyboard toe. “Lees maar. Nog ’n slokje?”
“Nee, dank je.”
Ik las:
“Man komt binnen en ziet vrouw staan in de gang. Vreemd. Ze loopt naar hem toe en omhelst hem. Neemt zijn hand en loodst hem de slaapkamer binnen.”
“OK,” dacht ik. “Aannemelijk.”
“Zie je ’t zitten?” vroeg Jade.
“Tuurlijk.”
“Toch geen problemen mee?”
“Maar nee. Waar is Aaike?”
“Die is haar kleedje aan het uitkiezen.”
Op dat moment kwam Aaike de kamer binnen met in haar handen twee verschillende niemendalletjes. Het ene glanzend rood, het andere zwart en afgezet met allerlei erg telegeniek uitziende frulletjes. En welk van de twee ik het meest geschikt vond. Ik wilde nog wat mompelen over de artistieke verantwoordelijkheid van de regisseur en zo, om toch maar niet luidop te hoeven zeggen dat het zwarte kleedje mijn voorkeur wegdroeg. Los van het feit dat zwart veel beter in de kleurcompositie van het geheel paste, was het ook nog eens zo doorzichtig als een versgepoetst uitstalraam. Gelukkig was mijn tegenspeelster zo professioneel om er niks van te zeggen.
“Ok,” zei ze. “Ik sta hem op te wachten in négligé, pak hem vast, duw hem de slaapkamer in. En daarna?”
“Lees maar,” was het antwoord. Deden we.

“Scène 7:
In de kamer staat een fles whisky en de twee glazen die ze juist afgewassen heeft. Ze biedt hem een glas aan. Hij moet hard glimlachen en wrijft over haar hoofd. Zij zoent hem in de nek en gaat naar onder. (insinuatie aanzet seks)”

Jade moet gemerkt hebben dat we plots veel minder praat hadden, want ietwat beduusd vroeg ze:“Jullie lief maakt daar toch geen probleem van?” Oeps, helemaal vergeten te vragen. Doch, het was te laat om nog terug te krabbelen. The show must go on. En dus gingen we aan de slag. Het duurde best lang om de thuiskomst van mijn personage te filmen. Binnenkomen, verbaasd kijken en omhelsd worden is niet zo moeilijk. “Insinuatie aanzet seks” zou in al zijn cryptische beknoptheid net dat tikkeltje extra moeilijkheden opleveren.

Gegen die Wand (ma non troppo)

De volgende scène was de scène van de waarheid, al was het storyboard wat dat betreft meer dan beknopt. Tijd voor inleving dus.

“Scène 8:
Bedscène (geen paniek, enkel insinuaties)”

“’t Is de moment,” zei Jade. Ik wist wat dat betekende. Het was tijd om, voor het eerst in mijn bestaan, een bedscène te spelen. In een Marcelleke dan nog. Ik ging mezelf omkleden in de badkamer en had, bij het kijken in de spiegel, moeite mijn buik en lach tegelijk in te houden.

Vooraleer we weer aan het filmen zouden gaan, diepte Jade eerst nog een DVD’tje op, kwestie van ons bij het insinueren zonder panikeren een beetje op weg te zetten. “Gegen die wand.” Dat ze zich voor een bedscène uitgerekend door een Duitse film liet inspireren, baarde me enigszins zorgen. Doch, alles schon da gewesen viel het allemaal nog mee. Om naar te kijken, that is. Het naspelen en filmen had wat meer voeten in de aarde. Niet alleen moest er gefaket worden, ook moest er overtuigend gefaket worden. Daarnaast diende zulk gefake ook nog eens binnen het beeldkader te gebeuren. Liefst zonder in schaterlachen uit te barsten terwijl de camera nog liep. Voorwaar geen sinecure, zeker niet wanneer het geheel dan ook nog eens –van ver – op "Gegen die Wand" moet lijken. Ook de whisky werd nog eens bovengehaald, ditmaal om VT4-na-middernachtgewijs over mijn imposante, doch nog deels in Marcel gehulde torso te worden uitgegoten en door mijn zielsgeliefde te worden opgelikt. Ook hier was het zaak een doorvoelde en levensechte performance te geven, wat enigszins bemoeilijkt werd door het feit dat uw dienaar echt niet tegen kietelen kan.

Maar goed, ik beet –buiten beeld – wat op mijn tanden en dat was dan dat. Aaike trok een badjas aan en ik mijn jeans. Ergens in de woonkamer had ik nog een glas whisky laten staan, en een slok daaruit zou mij, na zoveel method acting, deugd doen. Bij het betreden van de woonkamer stond er ons echter een verrassing te wachten. Totaal opgeslorpt door het intensieve filmproces, had niemand de thuiskomst geregistreerd van Jade’s broer. Van zijn kant was de jongeling op generlei wijze voorbereid op de confrontatie met hem totaal onbekenden die, gekleed in Marcel en jeans, vanuit de slaapkamer van zijn zuster Helaasheid-der-Dingen-gewijs op zoek gingen naar whisky. Een en ander leverde een behoorlijke dosis awkwardness op. Jade’s broer bleef echter sympathiek bij heel de gekte en liet niet na later op de avond een voedzame pastamaaltijd te bereiden voor de hele crew.

The bottle runs dry

Ook waar het kortfilms betreft, wegen de laatste loodjes het zwaarst. Immers, volgens het verhaal moest mijn geliefde nu proberen zich van een balustrade te werpen. Haar vriend wordt wakker, probeert haar tegen te houden, er wordt wat geworsteld en glazen worden omver geknikkerd. Dit betekende dat er veel gefilmd moest worden in open lucht. Klein detail: buiten vroor het een graad of vijf. Het script vereiste dat de acteurs nog steeds in hun ondergoed stonden. En eerlijk: Aaike kreeg het harder te verduren dan ik, want zij moest, alvorens door mij gered te worden, ook nog eens van alle kanten worden gefilmd bij het beklimmen van de ijzig koude ijzeren balustrade. Mijn rol bestond eruit langzaam wakker te worden, te schrikken, Aaike van de balustrade te trekken en mee naar binnen te nemen. We vechten wat, het glas gaat om en ze leefden nog lang en gelukkig.

Het betekende echter ook dat Aaike en ik zowat een uur lang met elkaar moesten staan vechten –immers, haar personage was een beetje hysterisch en er erg op gebrand zich in alle rust van het bordes te gooien, zonder pottenkijkers. Daarbij liepen we beiden enige blauwe plekken op. Ik kreeg een ferme stomp in m’n ribben en slaagde er op mijn beurt in Aaike een blauwe plek te bezorgen met mijn horloge. Een horloge, godbetert. Ik weet nog altijd niet hoe ik het precies gedaan heb, maar het purperblauwe resultaat mocht er wezen.

Het venijn van de opnames zat echter in de staart. Het omkegelen van het glas wilde aanvankelijk niet zo vlotten. Ik gaf er steeds maar zo’n klein tikje tegen, waardoor het alleen wat opschoof, of op z’n hoogst een beetje danste. Ik had schrik dat het aan scherven zou gaan als ik harder trapte, en nog meer schrik om vervolgens met blote voeten middenin die scherven te belanden. Toch werd ik aangemaand wat meer fors te gebruiken. Deed ik. Het glas ging niet zomaar aan scherven, maar aan splinters, de camera hing vol drank en slechts door een mirakel belandde mijn voet niet middenin voornoemde splinters. We waren allemaal erg aangedaan, maar het had mooi gepakt op beeld en dat was toch het belangrijkste.

En zo raakte alles keurig ingeblikt. Een mengeling van euforie en acute onderkoeling maakte zich van ons allen meester. Terug in ons dagelijkse plunje knabbelden we nog wat M&M’s in de woonkamer. Liefst van al was ik op het welslagen van de hele onderneming een goed glas gaan drinken, maar het was al laat en de laatste trein naar Aarschot Rock City zou niet wachten. Chooglin’ down the line bedacht ik me wat een gekke, toffe dag het weer geweest was. Maar hoe ik het allemaal aan mijn allerliefste honnepon moest gaan uitleggen, dat was een andere zaak…

Geacht cliënteel

2009-12-03T14:18:00.001+01:00
Wegens examens
zal het gedurende de maand december
veel migraine
en weinig éditions zijn
de firma dankt u
voor uw
begrip

The Inevitable Return of Johnny Bros

2009-11-17T23:57:00.003+01:00
Johnny Bros is het hoofdpersonage van mijn huidige prozafrutsels. Het fragment hieronder is een deeltje van een veel groter avontuur dat later, als ik groot ben, een afgerond geheel moet vormen. Doch hier alvast een voorsmaakje.

Zaterdag was een mooie dag om niet te roken. Dat wist Johnny Bros nu wel zeker. Op andere dagen wilde het hem niet zo best lukken, “gestopt zijn”. Op zaterdag leek het vooralsnog wonderwel te lukken.
Het had ermee te maken dat Johnny Bros in bed was blijven liggen tot de middag. Dat halveerde de tijd die aan gestopt zijn met roken diende te worden besteed, tot een twaalftal uren tussen opstaan en inslapen. Soms zijn de simpelste ideeën gewoon de beste.

Het feit dat hij zijn meest hardnekkige gewoonte opgegeven had, zette Johnny Bros aan het mijmeren. Immers, was zijn periode als onvoorwaardelijke kettingroker niet grofweg overeengekomen met zijn eveneens afgesloten periode als student? Definitief voorbij was de tijd dat elk college een epifanie van formaat teweegbracht. Data is niet hetzelfde als informatie. Check. De auteur en de verteller zijn niet noodzakelijk dezelfde. Check. Of zoiets -notities onleesbaar en nooit helemaal begrepen hoe dat nu eigenlijk zat. Herinnering is een constructie. Check. Toch heel wat opgestoken in al die tijd.

Maar die laatste weken was het Johnny Bros nog maar zelden overkomen, iets opsteken. Ja, na de colleges, bij een eerste futloze poging om het roken op te geven, een geschooide sigaret.

In de vroege namiddag begaf Johnny Bros zich naar het stadscentrum, meerbepaald het café “Reichenbach,” vlakbij de kathedraal. Rendez-vous met zijn vader. De drukte van tegenliggers en voetgangers, fietsers en foutparkeerders scheen Johnny Bros absurd toe. Hij was nog maar net wakker. De stad daarentegen had niet gewacht, en draaide wederom door met een halve dag voorsprong. Net zoals de dagen tevoren en de dagen die zouden volgen. Johnny Bros kreeg zin in een sigaret. Maar hij had er geen. Sommige problemen lossen zichzelf op.

Zonneschijn en een koud briesje; het perfecte weer om een verkoudheid op te doen. Ter voorbereiding liep Johnny Bros alvast wat te kuchen. Het resultaat stemde hem niet helemaal gelukkig. Sinds hij gestopt was met roken, was hoesten een aanmerkelijk minder met drama beladen bezigheid geworden. Geen slijm, geen beetje pijn, niks; de hypochondrie verloor haar geruststellende vanzelfsprekendheid. Ook het gehijg na trappenlopen was nu niet langer aan de tabak te wijten, maar gewoon aan zijn totale gebrek aan fysieke conditie, waarvoor er nu niet langer excuses in te roepen waren. Walk, don’t run. Johnny Bros zette de kraag van zijn lederen jekker omhoog en trok de ritssluiting tot helemaal onder zijn kin. De wind zocht tevergeefs een houvast in zijn weerspannige, kortgeknipte haar. Op de straathoeken werd keurig gewacht op groen licht. Weinig kans op mooie ongevallen vandaag. Sinds Johnny Bros gestopt was met roken, leek alles zo banaal.

Ach, gemijmer. Waar was toch de tijd dat hij samen met vrienden als Marlon de plaatselijke indyscene afstruinde, op zoek naar het achteraf pijnlijk overbodige gevoel “erbij geweest te zijn.” De tijd dat hij, na een hele avond in een achterkamer te hebben staan schuddebollen bij het gekrijs van slecht gestemde gitaren en een lamme drum, bij zichzelf en met de nodige gravitas kon zeggen: “Dit is de swing van de eenentwintigste eeuw.” En daarna samen met Marlon een fles rosé en een pakje Johnson kon kraken bij een geripte dvd van Brideshead Revisited. You must begin by speaking on the paper.

De avonden van testbeeld en automatische piloot in het Cultuurcafé, aan lange tafels voor een podium waarop steeds weer andere bands dezelfde toonloze heisa uit hun glimmende instrumentarium trokken. Te luid om te denken. Te luid om te spreken. Drinken dan maar. Stella. Rode wijn. Bollekes Koninck. De meisjes aan de overkant van de tafel fluisterden elkaar wat in het oor, een hand zuinigjes voor hun mond. Soms glimlachten ze naar Johnny Bros. Hij had er alle belang bij te doen alsof hij het niet zag. Dat hij het spelletje meespeelde. Maar verdomme, hij kon er tenminste bij roken zoveel hij wilde.

Aan een tafeltje bij het raam van café Reichenbach zit de oude de krant te lezen en zijn koffie te drinken. Johnny Bros ziet hem al van ver zitten en moet, voor het eerst, toegeven dat het een terecht etiket is, Oude. Sinds hun laatste ontmoeting is hij wat grijzer geworden, valer. Zijn ogen liggen wat dieper en staan wateriger dan anders. Oude. Ouder. Pa. Eén ding is echter onveranderd gebleven. Tussen de wijs- en middelvinger van zijn rechterhand, met de elleboog waarvan hij op de tafel steunt, smeult een Belga Filter met een vervaarlijk lange askegel. Johnny Bros gaat tegenover hem zitten aan het tafeltje.
“Pa,” zegt hij.
De oude kijkt op van zijn krant en legt de sigaret in de asbak.
“John,” zegt hij. Hij neemt de sigaret op en neemt een laatste trek. Dan duwt hij de peuk uit in de asbak.
“Staat er iets in de krant?” vraagt Johnny Bros.
“Niets speciaals. Politiek. En ongevallen. Spookrijders vooral. The usual stuff.”
“Ja,” zegt Johnny Bros. “The usual stuff.”

The usual stuff. Er viel heel wat te bespreken, deze keer.
De oude heeft er geen zin in, dat ziet Johnny Bros meteen. De oude steekt een verse Belga op en zet het op een hartstochtelijk hoesten. Het galmt tegen het plafond van het overigens zo goed als lege café Reichenbach. De oude pakt zijn zakdoek en fluimt erin, zo discreet mogelijk.
“Rook jij er nog eentje meer,” zegt Johnny Bros automatisch.
“Mja,” zegt de oude. “Dit zijn maar fluimen. ’s Morgens zit er soms bloed bij.”
“Misschien moet je er maar eens mee stoppen.”
“De sigaretten?”
“Nee, bloed hoesten. Die sigaretten kunnen me niet schelen.”
De oude schuift hem het pakje Belga toe. “Hier, pak aan. Dan rook ik er al eentje minder.”
“Nee, bedankt. Ik ben gestopt.”
De oude legt het pakje sigaretten terug naast zijn kopje koffie. “John, ik kan veel van je hebben. Maar niet dat je tegen me liegt.”

Bekkevoort City

2009-11-15T23:41:00.002+01:00
Aan allen die gekomen zijn: proficiat. Afgelopen zondag werden de nieuwe inwoners van mijn Hagelandse hometown verwelkomd door het gemeentebestuur. Mij was gevraagd voor die gelegenheid een gedicht te schrijven. Geen evidente opdracht, want zo heel vaak ben ik -student zijnde - niet "thuis" te vinden; erg vast is mijn band met de klei waaruit ik getrokken ben, niet. In dit gedicht dus geen sightseeing van de ongewijfeld talrijke toeristische en andere troeven die Bekkevoort rijk is, maar een welgemeend welkom aan "mijn" nieuwe dorpsgenoten.

Kom erbij
voor jou maak ik speciaal
een plaats vrij in mijn taal

Zet u

En vertel: wat is je verhaal
waar kom je vandaan
wat kom je doen
wat brengt je
hier?

Kom erbij

En vertel: van hoeveel verder zijn jouw ogen?
Hoeveel dichterbij je hart?
Had je vroeger durven dromen
dat je
hier
terecht zou komen?

Maar vertel
kom wat
dichter

blijf niet schoorvoeten in het gruis

Kom erbij en kom
samen
wees welkom
kom thuis

"Alles wat in dit boek staat, is waar" - Editions Migraine op bezoek bij Koen Peeters

2009-11-11T21:12:00.007+01:00
Met De Bloemen brengt de Leuvense schrijver Koen Peeters(1959) een erg persoonijk eerbetoon aan het leven, lief en leed van zijn ouders en grootouders. Aan de hand van oude familiedocumenten, meticuleus bijgehouden door twee ooms, reconstrueert Peeters op een subtiele en poëtische manier de leef - en denkwereld van die overleden familieleden. De lezer kijkt over de schouder van de verteller mee, terwijl deze, brief na brief, de mysteries ontrafelt die drie generaties Peeters met zich meedragen. De twee wereldoorlogen passeren de revue, maar ook ene traumatisch en nooit opgehelderd incident waarbij Peeters's vader na een verkiezingsmeeting in elkaar wordt geslagen door extreel-rechtse militanten. Collega Sermeus en ikzelf gingen, met het boek onder de arm, langs bij een van de interessantste schrijvers van het moment.

Het is misschien maar een indruk, maar er verschijnen veel romans over "ouders" tegenwoordig: Lanoye's Sprakeloos, Edgard van Marcel Vanthilt, uw De Bloemen en in zekere zin ook Wij van Jeroen Olyslaeghers.
Hebt u een verklaring voor die "zoektochten" van hedendaagse schrijvers naar hun roots?

De voorwaarde die ik kan bedenken is dat de ouders natuurlijk eerst dood moeten zijn, want anders kan je niet die intimiteit bovenhalen. En het rouwproces moet verwerkt zijn. Het is natuurlijk ook voor een stuk coïncidentie. Bij mij is het gekomen omdat ik die papieren ter inzage had gekregen van mijn oom. Ik wilde die brieven wel echt hebben, maar hij wilde er gaan afstand van doen. Dus ik moest ze dan wel overtypen, wat ik met veel plezier deed. Toen ik de brieven aan het overnemen was begon is ze hier en daar wat in te korten, of wat dingen te verbeteren of zelfs iets toe te voegen wat ik hoorde van mijn oom, letterlijk zoals in het boek beschreven staat. Voor je het weet ben je op die manier aan het schrijven en aan het herschrijven. En die andere papieren, de procesverbalen, dat is ook zo gebeurd. Die komen van mijn andere oom. Ze leven beiden nog, en waren er ook alle twee bij toen het boek werd voorgesteld. Wat heel fijn was. Mijn oudste oom, nonkel Jos, heeft er een toespraak gehouden, want die hield wel van toespraken. In die zin was het wel heel familiaal. Letterlijk.

De Bloemen is een erg persoonlijke roman geworden waarin een aantal naaste familieleden zelf als personages optreden. Hoe reageren zij op het feit dat ze hier, al dan niet in geromantiseerde vorm, worden opgevoerd? Denk bijvoorbeeld aan de nonkels van Dimitri Verhulst zijn bijvoorbeeld niet opgezet met hun portret in De helaasheid der dingen.

Ik wil natuurlijk geen familieruzies. En het is ook wel degelijk een eerbetoon aan mijn vader en grootvader. Daarbij komt nog eens dat ik het ook allemaal zeer goed heb uitgelegd aan al de betrokkenen. Het boek is ook vooraf gelezen door heel wat familieleden om toch eens te checken of ik respectvol genoeg was geweest. En langs de andere kant heb ik het verhaal natuurlijk ook bewerkt. Maar ik ben met al het materiaal dat ik had heel omzichtig omgesprongen. Daarom was het ook heel waardevol voor mij dat ik het eerste exemplaar van het boek aan mijn nonkels heb gegeven. Fantastisch dat mijn nonkel daar een speech hield. Want natuurlijk is er wel een discussie geweest; je gaat immers aan de haal met het beeld van zijn vader. Ik ben ook heel dankbaar dat hij alles, maar dan ook alles bijgehouden heeft. Mijn vader zelf hield dat soort documenten niet bij. Het is dan ook fantastisch om iemand in de familie te hebben die dat wel doet.

Hebt u dan suggesties gekregen over dingen die beter niet in het boek zouden thuishoren?

Ja zeker. In de brieven van tijdens de oorlog van mijn grootmoeder stonden bijvoorbeeld dingen in over een Oostfrontstrijder, die in het dorp de grote jan ging uithangen, maar tegelijkertijd door de mensen in het dorp wordt uitgelachen. Die naam heb ik uiteraard wel veranderd. Ook werd er na de oorlog een meisje kaalgeschoren in het dorp, haar naam heb ik ook veranderd. In die zin probeer ik wel respectvol met het materiaal om te springen. Voor de rest hadden mijn ooms ook wel begrepen dat dit literatuur is, het zijn wijze mensen. Als hun jonge neefje, al is dat jonge neefje al vijftig jaar, met die verhalen aan de slag gaat, dan is dat literatuur en dan moeten we dat ook zo bekijken.

Brieven van vroeger

U bent aan de slag gegaan met het schriftelijke bronnenmateriaal dat uw voorouders hebben nagelaten. Stel dat we dezelfde oefening laten herhalen door uw kinderen of kleinkinderen: hoe zou u daar uit komen? Is de aanwezigheid van een kroniekschrijver in een voorgaande generatie niet vertekenend voor de reconstructies die volgende generaties voeren? Gaan zij dus op een andere manier naar hun grootvader en overgrootvader kijken net omdat u dit boek geschreven hebt?

Ik weet natuurlijk niet of mijn kinderen schrijver gaan worden. Maar ik denk dat dit één lectuur is, en die vertekent de werkelijkheid natuurlijk. Om nu heel eerlijk te zijn, ik kan er ook niet meer onbevangen naar kijken nu ik die roman geschreven heb. Eigenlijk is die tekst in de plaats gekomen van wat er is. Ik heb mijn oom ook heel veel over dit alles horen vertellen, en daardoor is dit natuurlijk ook maar een verhaal van een verhaal, van een biografie. Het woord zegt het natuurlijk zelf al, het leven was al geschreven. Mijn oom had het allemaal al eens opgeschreven, in een eigen boek, maar met een ondubbelzinnige bewondering. Zijn ouders hebben zijn studies betaald, wilden sterk vooruit in het leven. Allemaal dingen die toen niet zo voor de hand liggend waren. Die bewondering zit ook sterk in mijn boek. Maar er zijn ook dingen die niet in het boek voorkomen, bijvoorbeeld de psychologie van mijn grootmoeder. Ik heb haar nooit gekend, dus heb ik haar geschetst zoals mijn oom haar gezien heeft als moeder. Ik heb dit dan ook niet proberen te verzinnen.

Er komen natuurlijk ook persoonlijke herinneringen in het boek naar voor. Zijn die herinneringen dan ook veranderd door ze neer te schrijven? Die herinneringen worden toch ook gekaderd in een heel verhaal, een roman.

Het is absoluut niet de ambitie dat ik het zeg zoals het is. Integendeel. Zeker met dit boek wilde ik iets maken dat mooi was. Een beetje zoals bloemen. In die zin is die titel er ook niets voor niets. De bloemen staan dan voor mensen die het leven mooi maken. Die kleren dragen met een bloemetjesmotief, die behangpapier met bloemen hebben. Het zijn geen echte bloemen, maar het is zo een beetje decoratie. En dat leeft leuk.

In het naschrift van de roman vertelt u de lezer dat “niets waar is in deze roman.” Hoe groot is de afstand tussen de Koen Peeters die nu hier voor ons zit en de verteller in de roman? Wat laat die gecreëerde distantie je toe? Hoe functioneel is deze afstand?

Mijn werk wemelt van dat soort formules. Het is natuurlijk ook een vuile truc van schrijvers om niet teveel inzage te geven in hun privé-leven. Langs de andere kant is eigenlijk alles wat er in het boek staat waar. Er zit wel een stuk verbeelding in. Ik heb geprobeerd mij in die personages in te leven. Zoals bijvoorbeeld bij mijn vader de ethische reflex die mensen drijft tot politiek, waar ik een hele hoge pet van op heb. Maar natuurlijk dat zegt heel veel over mij, over hoe dat ik denk dat politiek moet zijn. En natuurlijk ook hoe ik als kind naar mijn vader opkeek. Hij was volksvertegenwoordiger, en bij zijn werk konden we ons niets voorstellen, maar we hadden er wel een grenzeloze bewondering voor.

Een angelloze zorgeloosheid

Hebt u heimwee naar de schijnbare zorgeloosheid van uw vroegere kinderjaren? Al was het een zorgeloosheid die voor een deel gebaseerd was op het feit dat heel wat gevaren nog niet bekend waren, zoals blijkt uit de inzamelactie met sigarettenpakjes en het onbeschermd spelen met asbest. Of is het eerder een zorgeloosheid met angeltjes in?

Als ik daar op terugkijk is dat toch echt wel een angelloze zorgeloosheid. Er hangt wel een zekere melancholie mee samen, maar het was een zeer goed geordend universum. Alles had zijn plaats. Op zondag gingen wij naar de mis, en in het weekend gingen wij naar het bos. En mijn vader was in de politiek. Hij was volksvertegenwoordiger. Een ontzettend moeilijk woord. We waren met vijf jongens thuis. En daar was ik trots op. Het zal allemaal heel goed in elkaar. Het was de harmonie der wereld, en die van het gezin gezin. Terwijl ik vandaag weet dat die dingen veel wankeler zijn dan ze leken.

Is De Bloemen een hedendaagse streekroman? Want er wordt wel heel wat over de Kempen gesproken.

Dat is natuurlijk het allerlaatste wat ik wilde schrijven. Ik ben eerder voor het grote, het universele. Kijk maar naar mijn vorige boek, de Grote Europese Roman. De Kempen zijn het literaire territorium van andere schrijvers. Denk maar aan Leo Pleysier en Walter Van De Broeck die die streek schitterend in kaart hebben gebracht. Wel, ik blijf daar af. Het zijn twee sympathieke en twee zeer goede schrijvers, die ik erg bewonder. Het is trouwens ook Brief aan Boudewijn van Van Den Broeck geweest dat mij aan het schrijven gezet heeft. Ik las erin dat je gewoon kan leven, en toch schrijven. Ik heb me daar ook heel sterk in herkend. Bij Pleysier gaat het dan specifiek over de taal, de taal die zijn moeder sprak, maar ook mijn moeder. Een tweede reden is dat ik wel van de Kempen kom, maar ik woon en leef in Leuven, en ik leef hier veel gelukkiger en veel beter dan wanneer ik in de Kempen zou leven. Ik ben blij dat ik daar weg ben! Ik woon in een stad – stadje – dicht bij Brussel, ik ben mobieler. Ik loop in de stad en niemand kent mij. Terwijl mijn vier lieve broers, die in een dorp wonen, steeds rekening moeten houden met het oog van de straat. Ze vinden het zelfs prettig om in zo een nest te zitten. Ik niet. Aan de andere kant zat ik wel met die twee verhalen die allebei heel sterk naar de Kempen wezen. En in die zin zijn in het boek de uitspraken over de Kempen zelfs gefilterd door een poging om vriendelijk te zijn. Als ik geïnterviewd wordt door de Gazet Van Antwerpen zeg ik iets anders natuurlijk. Hoewel de mensen in de Kempen altijd zeer vriendelijk zijn. Maar de streek is lelijk, om ver van weg te lopen. En typisch voor Kempenaars is dat je ze op een andere plaats tegenkomt, omdat ze verdorie zijn gaan lopen. Die braindrain is natuurlijk niet goed voor de streek. De Kempenaars verdwijnen, ze gaan als het ware op in de Groot - Brabantse gedachte. Of in de wereld. The boy can leave the farm, but the farm can never leave the boy. Ik moest in die zin die losse wortels die nog in de Kempen lagen een plaats geven.

Het hout van vader

In De Bloemen is er ook plaats voor de “twijfel” die we in uw boeken kunnen aantreffen. Het lijkt erop dat u niet in absolute waarheden gelooft. Denk maar aan de alomtegenwoordige Kempense God die er naar het einde van het boek aan moet geloven.

Ik wil eigenlijk wel getuigen van een tijdsverband. Ik wil graag, zoals Boon het noemde, seismograaf van een tijd zijn, maar dan wel van een andere tijd, en misschien zelfs van een hele eeuw. Mijn grootvader is geboren voor de 1900 en mijn vader is gestorven in 1999, en als ik dat beschrijf, dan heb ik verdorie een hele eeuw vastgepakt. In die zin gebruik ik ook een aantal andere beelden die laten zien dat je met toevallig gevonden materiaal een heel leven kan opbouwen. Bijvoorbeeld marmer, wat bijzonder intrigerend is. Er ligt hier in huis een marmeren blad op een vensterbank. Toen we dit huis gekocht hadden, was mijn vader hier aan het helpen. Op een bepaald moment stapt hij binnen en zet hij zijn voet erop, en het marmer breekt. Die barst is nog altijd zichtbaar. Ze is mij dierbaar omdat ze toont dat mijn vader hier aan het werk was. Marmer zelf is natuurlijk een verstening op een bepaald moment van koraal en steentjes – leven – die plots worden vastgelegd. Of, hierachter is een garage en daarboven is een houtkot. Dat kreeg ik dus ook, het hout van mijn vader. Allemaal latjes en balkjes. Opnieuw, er zijn sommige latjes waarvan ik perfect weer waar ze vandaan komen.
Ook stofjes, zoals in het boek beschreven staat. Als je een trap lang niet poetst, dan krijg je er een filmpje op van het stof dat naar binnen is gewaaid, maar er zit dus alles in. Organisch materiaal van het huis. Schilfertjes, haartjes. En dat vind ik eigenlijk heel interessant; kleine details vastpakken en dan schouwen: dit is het leven. Daar leid ik uit af dat er hier vijf mensen wonen. Toevallige getuigen die inkijk geven in het leven. Zo is het ook gebeurd met de brieven. Op een bepaald moment wil mijn vader die documenten die mijn oom bij ons thuis had weggehaald omdat ze mijn vader ziek maakten, in Antwerpen bij zijn broer gaan halen. Mijn moeder heeft daar echter een stokje voor gestoken. Maar, wie weet, had hij ze meegenomen, dan was dit boek maar half zo dik geweest, of was het er misschien nooit geweest.

Het boek bevat nogal wat geweld, dat steeds de schijnbaar vredige huissituaties komt verstoren zoals het slachten van het varken Mas, de wereldoorlogen, maar evenzeer de aanslag tijdens de meeting en de vechtpartij tussen de verteller en de agressieve chauffeur. Is het boek een afrekening met de verzamelde demonen van drie generaties Peeters?

Achter geweld zit toch vaak een bedoeling, een systeem. Het slachten van een varken is bijvoorbeeld bijzonder nuttig. En zelfs achter het geweld van oorlog zit een soort systeem.
Je hebt in elke familie grote familieverhalen die doorheen de generaties blijven bestaan. Zoals Maria, de zus van mijn vader, die verongelukt bij de molen. Iets waarin mijn vader dan toch een soort rol heeft gespeeld. Dat zijn verhalen die verder blijven bestaan. Zoals bijvoorbeeld de onrechtvaardigheid van de rijke familie die ik in het boek beschrijf, dat zijn toch dingen die overgedragen worden. Ik denk dat die demonen eerder vaste familieverhalen zijn. Onrechtvaardigheid en mislukte ambities zijn zulke vaste onderwerpen; ze komen in alle families terug.

Op het einde van het boek ontmoet u de man die je vader zwaar toetakelde na een meeting. Er is dan een tweedeling te merken tussen uiterlijke rust en innerlijke woede. Is het nu, net zoals de andere dingen in het boek, afgesloten, en geklasseerd?

Ik heb inderdaad bij die man voor de deur gestaan, maar ik ben niet naar binnen gegaan. Ik kwam tot de conclusie dat het helemaal niets zou oplossen. Het had geen zin om een oude man daarover lastig te vallen. Mijn vader heeft aan de zaak geen gevolg gegeven, dus ik hoefde daar ook niets aan te doen. Toch blijft het iets vreemds. Ik heb het allemaal als tienjarige meegemaakt, en, net zoals bij mijn broers, is het toch een soort witte bladzijde gebleven. We weten niet wat daar gebeurd is. En dan opeens kreeg ik een stortvloed aan details in de processen-verbaal die me toegestopt waren, wat er gebeurd was, wie wat gezegd had, al de leugens. Maar het is dus geklasseerd zonder gevolg. Ik was wel heel kwaad toen ik het las en vroeg me af hoe zoiets kon. Nu zouden er hele bladzijde in de krant aan zulke gevallen gewijd worden. Maar toen kon dat blijkbaar wel zonder meer. Zomaar een incidentje in het heetst van de verkiezingsstrijd.

Welke plaats heeft De Bloemen in uw oeuvre? Welke links legt u erin met eerder werk?

De tiende (lacht). Daar zit geen systeem in hoor. Het is wel zo, ik heb me voorgenomen 15 boeken te schrijven, en in die rij is dit het tiende. Elk boek is natuurlijk ook een antwoord op het vorige. Het vorige boek was groot en Europees, de pretentie – al dan niet ironisch – druipt ervan af. Terwijl nu dacht ik eens in te zoomen op een dorp, zij het dan met een link naar Antwerpen en Brussel, en een bepaald tijdsgewricht. Maar het idee ontstaat steeds op een banale manier: een onderwerp inspireert mij, ik begin het te exploreren, en dan krijgt dat een vorm. Ik wil ook altijd een vorm die een stap vooruit zet. Dit is dan een ander soort boek.

Schouderklopjes & vonken

De roman neemt de lezer mee op een reis naar een Vlaanderen dat zich langzaamaan ontwikkelt doorheen de voorbije eeuw. De sleutelmomenten die de geschiedenis van het geslacht Peeters bepalen, bepaalden net zo goed het aanzicht van Vlaanderen zoals het nu voor ons ligt. In hoe verre bent u een kind van de ontzuiling? En is het misschien daarom dat heel wat mensen van uw generatie zich in het boek gaan herkennen?

Ik wilde het godsbeeld van mijn grootvader echt wel beschrijven. Mensen zoals hij kwamen god tegen, die klopte hen op de schouder. Terwijl mijn vader god meer als een soort inspiratie zag. God was voor zijn generatie een soort vonk die de mensen aanporde om iets goeds te doen. En dan ben ik er, die nog wel heel duidelijk zie waar god gezeten heeft, de contouren kan zien van het zwarte gat waar god gezeten heeft. Maar er blijft weinig van over. Ik geef ook het beeld van de fanfare. Ik denk echt dat geloof iets is dat je hoort aankomen. Er is geweldige ambiance, allemaal mensen netjes op een rij, iedereen speelt zijn partituur, de adem valt samen met muziek – iets ongelooflijks. Er is iemand die voorop loopt, en iedereen weet wat hij moet doen. Je bent betoverd door dat spektakel, en je bent geneigd om mee te lopen, en voor je het weet, loop je ook mee in die maat. Maar als je dan de andere kant uitgaat, dan is het weg. En in die zin heeft geloof ook wel een functie, het brengt de mensen samen en begeleid hen in moeilijke momenten. Maar finaal blijft daar toch niets van over.

Het lijkt een menselijke reflex om bij een overlijden terug te kijken op de geschiedenis die de overledene mee heeft gemaakt. Je lijkt het te willen fixeren door te zoeken, het neer te schrijven.

Je kan inderdaad zinvol bezig zijn door het neer te schrijven, en vast te leggen en zo toegankelijk te maken in de vorm van een verhaal voor de mensen die na je komen.
Ik vroeg me voor jullie kwamen ook af of dit boek niet te “oud” zou zijn voor jullie. Het gaat over generaties natuurlijk. Misschien mag je geen kind meer zijn voor dit boek. Wanneer je vader sterft is er verdriet, je kan nooit meer met hem praten, maar het is ook een soort van bevrijding. Plots ligt al dat materiaal daar. Je kan wat vrijer handelen, wat vrijer keuzes maken. Het klinkt misschien kinderachtig, maar dan ben je geen kind meer.

In uw vorige roman – de Grote Europese Roman – schotelde u de lezer een dwarsdoorsnede van Europa voor. In De Bloemen lukt u erin om een “Grote Kempense Roman” af te leveren.`Wat mogen we in uw volgende roman verwachten? Een “Grote Belgische Roman”?

Ik heb net drie weken in Rwanda gezeten. Heel intensief rondgetrokken, weeshuizen gaan bezoeken, theeplantages, koffiefabrieken, genocidenmemorialen enzovoort. Heel interssant. Met de bedoeling iets Afrikaans te schrijven, ja. Het was mijn eerste keer in Afrika. Hoog tijd, zeker als je antropoloog bent, zoals ik. Echt heel interessant.
Ook zustertjes en witte patertjes heb ik geinterviewd. Congo heb ik links laten liggen wegens veel groter en onveiliger. Rwanda leek me veel bevattelijker. Ik heb me er geen enkel moment onveilig gevoeld. Dus na Europa en de Kempen wordt mijn volgende boek een Afrikaroman.

Meanwhile

2009-11-03T10:04:00.003+01:00
"Lectori salutem!" zou mijn innerlijke Guido Cloet zeggen, maar ik ga het toch niet doen. Il y a la manière. Doch ik vond het zelf intussen alweer zo lang geleden dat op deze pagina's nog iets verschenen was, dat ik hedenmorgen besloot daar maar 'ns wat verandering in te brengen.

Het zijn drukke tijden voor uw dienaar, en zoals nu ook weer blijkt is de drukte van mijn werk- en andere aangelegenheden omgekeerd evenredig aan het aantal updates van dit webvehikel. Door toedoen van onze nieuwe bezigheid - de studie der journalistiek - is het met de schrijverij as such maar droevig gesteld. Eén en ander zit in de pijplijn, daar niet van, maar aan het ontcijferen van de bierkaartjes - met - invallen die daaraan ten grondslag dienen te liggen, zijn we nog niet gekomen.

Toch laat Editions Migraine zijn publiek niet geheel in de kou staan, dezer dagen. In de loop van deze (of de volgende) week vindt u alhier de uitgebreide versie van een interview dan collega Sermeus en ikzelve onlangs afnamen van de Grote Vlaamse Schrijver Koen Peeters. (Een missie in opdracht van Veto.) Tevens wordt op dit ogenblik ook de basis gelegd aan de definitieve Watou Playlist. En misschien, heel misschien, komt er nog wel 'n gedichtje of verhaaltje aan te pas.

Lezers die intussen de Boekenbeurs hebben bezocht, zullen zich hebben afgevraagd waarom Editions Migraine aldaar geen stand heeft. Dit alles heeft te maken met een schaalprobleem: de organisatie was niet in staat ons de gevraagde twee hallen te geven, zodat wij nu een alternatieve locatie zoeken voor het multimediale festijn dat onze uitgeverij voor alle geïnteresseerden in petto heeft. Onderhandelingen terzake met de Frankfurter Buchmesse en het Diesterse Begijnhof zijn in volle gang. Blijf dit blog in de gaten houden voor meer info!

Eerste suite uit het Sigarettenbordeel

2009-09-18T21:52:00.002+02:00
In vijf voorlopige flarden.

I came back to find a stranger indeed
-The Cats

PRO

Maat
dit is wat er gebeurt als je
niet oplet niet luistert

Ik vertel het je maar één keer

Ik weet niet of je ooit
hebt gehoord van die gast
die z’n herinneringen liet triggeren
door kleine details

Een koekje bijvoorbeeld of
een kopje thee maar

Ik heb hetzelfde met auto’s
kleine
blauwe
auto’s

Hoe dat komt?

I)

Het was mijn eerste jaar in het sigarettenbordeel en
ik was jong en blond en
onervaren
Ik wist dat er nog heel wat zou
komen
maar ik wist nog bij God niet
wat

Desalniettemin had ik al vlug
de smaak te pakken

En niet alleen omdat zij
als bij toeval van die
hele
grote
borsten
had al zal dat ook wel
meegespeeld hebben

Maar ik dwaal af

II)

Waar waren we ook weer
gebleven? Oh ja

Een poos lang ging het goed je weet wel
drinken op elkanders kosten
en schuifelend
onder dezelfde paraplu naar huis
zowel overdag als bij nacht
-dit alles was zeer gezellig
of wat had je gedacht

Een keer ook heb ik
haar
laten verdwalen ik was
een gentleman in die tijd:
Zij had al een vriendje en
sloeg ik de hand aan mezelf dan dacht
ik zo min mogelijk aan haar
Maar
hoe vaak we ook samen koffie dronken
dat
heb ik haar geloof ik nooit verteld

III)

Ondertussen stond het sigarettenbordeel niet stil
en af en toe deden we iets samen
een excursie
een examen
of een stukje sluikreclame
voor eigen werk;
het hare in het Engels
Ik verstond er geen zak van en vond het
dan maar prachtig

Tevens was haar vader vroeg
gestorven en dat vond ik erg want
dat was de mijne nooit gelukt.

Voor de rest kon ik er ook niet veel aan doen.

IV)

Het kon niet blijven duren
en daar blijkt alweer hoe slecht ik ben
in self fulfilling prophecies
Ik zeg nog tegen haar ik zeg
“Je staat hier sneller terug
dan je denkt je weet niet hoe
dit leven wenkt”
Maar
vooralsnog heb ik geen gelijk gekregen

Die dag maat
reden de treinen
voor een keer
stipt
En voor een keer vond ik
dat heel erg erg
en als het die dag geregend heeft
moet me dat ongetwijfeld hard
op de zenuwen hebben gewerkt.

V)

Hoe lang had je gedacht
dat zoiets duren kon?
Incognito op het balkon niet ver
van het sigarettenbordeel
-in tijdloos protest ter ere van haar-
met een Ultra Light en een kop koffie
de vleesgeworden balorigheid inmiddels

Een
kleine
blauwe
auto
stopt voor de deur

Milliseconden wegduikwerk voor haar
oogopslag

De laatste restjes oude rommel
categoriek de grote doos in
Intermezzo op een terras nabij;
De zon
scheen je kon
niet weten dat ze gauw
haar haren zwart zou verven
tot ziens tot gauw tot nooit niet meer

EPI

Maat
dat was het dan
meer is er niet
dat
weet ik wel
hoe weinig ervan aan is
hoe weinig echt gebeurd
hoeveel bijzaak, kwatsj en
fantasie

Maar als ik ergens een
kleine
blauwe
auto zie

denk ik steeds opnieuw aan haar.

(no title)

2009-08-29T20:21:00.000+02:00
Voor Fleur

En
plots hadden we
ons eigen werktuig;
alles moest kapot
en
alles kon kapot
nu

We gingen onmiddellijk aan de slag
en schopten voor de lol
nog wat extra keet
maar
het kot werd grondig
afgebroken

Het stof ging
ook wel weer liggen
en
we aten kersen in het puin

Alsof er voorts niet veel gebeurd was

What we did in Watou

2009-08-13T22:29:00.028+02:00
Uw dienaar bracht de afgelopen julimaand door in het lieflijke oordschap Watou, op de grens tussen de donkerste diepten van Letermeland en Frankrijk. Niet geheel voor de fun deden wij zulks - al scheelde het niet veel-, neen, er moest wel degelijk gewerkt worden, en zulks in het kader van "Watou 2009: Verzamelde Verhalen #1," oftewel de vroegere Poëziezomers van Watou in het jaar 1 na Mandelinck. Schrijver dezes maakte voor het eerst in zijn bestaan deel uit van het contingent suppoosten dat er een hele zomer lang voor helpt zorgen dat het excrement op de verschillende locaties niet de ventilator raakt. Met wisselend succes, overigens. Doch dit terzijde. Voor het eerst hadden wij ook Kameraad Kodak mee, een analoog Minolta-bakbeest uit het jaar 1995. Als er één reden is voor het feit dat uw dienaar zelf amper op voornoemde prentjes te zien is, dan wel deze: niemand van de hele Watou-crew kon overweg met de nukken van het haperende en zwoegende bakbeest. Maar dat kon de pret niet drukken. Verslag van een maand tussen vakantie en werk.

Kijk, zo zag de opening er ongeveer uit. Met lampionnetjes dus. De lampionnetjes in kwestie waren weinig meer dan papieren zakken met onderin een ijzerdraadframe waarin een kaars vervat zat. Bij de opening, die plaatsvond in een weiland, hebben we vijfhonderd mensen zo'n lampion in de handen gedrukt en hen gevraagd om alstublieft zo min mogelijk met lampion en al in brand te vliegen, en als het even kon er ook van af te zien het omringende gras- en bosland in de hens te zetten. De meesten hielden zich braaf aan dit verzoek, met taferelen zoals het bovenstaande tot gevolg. De lampions kwamen achteraf naar verluidt allemaal in hetzelfde veld over de Franse grens terecht, maar da's een detail.

Het subject van dit weinig flatteuze portret - het kleurenpalet, of het gebrek daaraan, is het resultaat van een doorslaande preset in het ingewand van Kameraad Kodak - is niemand minder dan Jan Moeyaert, de big boss van het hele Watougebeuren. Delegeren, evalueren, managen, deze uit graniet gehouwen geweldenaar kan het allemaal. Wij suppoosten hebben, bovenop ons exuberante loon, onze riante onkostenvergoeding en de overvloed aan lekker eten en drinken op de barbecue na de opening, veel aan hem te danken. Jan Moeyaert is immers de man die ons allemaal proactief leerde zijn. Via e-mail dan nog. The man is a genius.

En hier woonden wij, suppoostjes: De Korenbloem. Dit leeg en te koop staande restaurant aan de Kleine Markt had tegenover vroegere suppoostenhonken het ontegensprekelijke voordeel dat het,voorzover geweten, niet behekst was. (Dat was in de tijd dat de suppoosten tijdens de Powweziezomer het rusthuis bezetten wel even anders.) Alhoewel: wanneer beneden de sjas afgetrokken werd, begon de jacuzzi in de badkamer om onopgehelderde redenen vanzelf te broebelen. Voorts hadden we, na enig gefoefel en gezeur, alle comfort: internet, stromend en bij tijden warm water, gescheiden sanitair, een grote koelkast enzovoort. Op deze foto is te zien hoe een groepje fietstoeristen onze ontbijttafel aanziet voor een caféterras, en vervolgens door een welwillend en veelkoppig personeelsbestand op z'n wenken bediend wordt. Met het verpatsen van zo'n vijf euro aan Aldi-pils en dito koffie verdienden we zo'n achttien euro, bovenop ons zo al riante eetbudget.
De organisatie, die ervaring heeft met dit soort dingen, hield er rekening mee dat mensen van al die conceptuele kunst op het parcours weleens de schijterij zouden kunnen krijgen. Daarom investeerde men in veellagig gemakpapier. En dat allemaal met uw belastinggeld, jawel.

Hierboven ziet u dichter Charles Ducal voordragen voor het talrijk aanwezige publiek in het Parochiehuisje. Die dag waren wij aldaar suppoost. De man, uit wiens werk wij in een vroeger leven met nauwelijks verholen bewondering konden citeren, blijkt in werkelijkheid nog 't meest weg te hebben van 'n typetje van Frank Focketyn. Edoch, één citaatje om het af te leren, uit de bundel "Het Huwelijk" uit 1987.

Gelukkig heb ik nog mijn oude pyjama/met knikkende knieën en slaphangend kruis/die trek ik aan als de vrouw is gaan slapen/ ik hang er de droevige ridder in uit.

Toegegeven, de foto hieronder is een klein beetje geposeerd, maar dat neemt niet weg dat uw dienaar wel degelijk heeft geschreven in Watou. Het gedicht "Daar gaan we weer," dat elders op deze blog te lezen valt, is daarvan al één morzeltje bewijs. Fragmenten uit andere schrijfsels zullen binnenkort ongetwijfeld de weg naar uw computerscherm vinden.

Fauna
Er waren ook heel wat beestjes te zien in Watou. Een kleine greep uit het aanbod.

Bessie het pluchen paard (rechts) werd op een dag de Korenbloem binnengedragen door een collega. Het arme beest was eigendom van de twee heren die het Blauwhuis bewoonden en het - al naargelang de bron - in gips wilden laten gieten voor in hun slaapkamer, dan wel het cadeau wilden doen aan een klein meisje van twaalf jaar. Reden genoeg voor ons om Bessie dus verborgen te houden in ons honk, in de hoop dat de heaumeaux van het Blauwhuis zouden vergeten dat ze Bessie überhaupt ooit in huis hadden gehad.

Dat was echter buiten het alziend oog van de organisatoren gerekend, die het stelen van een pluchen paard niet als goede PR beschouwden voor hun evenement. Paarden stelen is in een streek als Watou nog steeds een delicaat topic, zelfs wanneer het om een pluchen exemplaar gaat. Brecht werd dus gesommeerd Bessie terug naar haar oorspronkelijke plek te brengen, een karwei dat hij met frisse tegenzin aanving. Alvorens terug te keren, bezocht Bessie het hele parcours, wat streng verboden was, aangezien Bessie geen toegangskaartje had. Op deze foto zie je Bessie niettemin in de kelder van de brouwerij.

Bessie was echter niet het enige vreemde beest in Watou. Op deze foto zie je een zeldzame West-Vlaamse kerkuil. Het feit dat 'ie zich niet in een kerk, maar naast een schoorsteen bevindt, is een eerste aanwijzing dat hij zich niet al te lekker voelt. Het feit dat 'ie zich, hoewel een nachtdier zijnde, overdag vertoont, is een tweede. Niet dat wij dat zelf verzinnen, hoor: twee leden van de Bende van de Bosklapper of een aanverwante geitenwollensokkenclub, die toevallig over het hek van 'n locatie waren gekropen - een praktijk die wij niet aanmoedigen - waren zo vriendelijk ons zonder veel folterpraktijken van onzentwege te vertellen waarom ze zulks gedaan hadden. Bleek dat het een unieke kans was om dit zeldzame, zij het dus ietwat verwarde beest te aanschouwen.
En dit is één van de katten op het Blauwhuis; in totaal liepen er vier rond, die in een eeuwigdurende territoriumstrijd verwikkeld waren. Dit gitzwarte exemplaar droeg al vanaf dag één mijn voorkeur weg, en dat was wederzijds. Zwarte katten hebben echter de reputatie ongeluk te brengen. Omdat zulks geen goede reclame is, besloten we met z'n allen dit feit te downplayen door het sinistere, maar tegelijk ook snoezige beest de naam Flodderke te geven.

Tot slot was er nog den aap, een kunstwerk van Toni Matelli, en één van de frappantste bezienswaardigheden in Watou dit jaar. Zelfs na drie dagen werken op het Rusthuis was het voor schrijver dezes nog steeds schrikken om deze gehavende primaat aan te treffen, nota bene in het gezelschap van een klein plastic sculptuur, voorstellende twee zeehondjes die liggen te sterven in een plas olie. Het kleine jongetje op de foto staat er vooral bij omdat z'n knalroze T-shirt mooi paste bij het kanariegeel van de kamer. Zulks zou een mooie kleurenfoto kunnen opleveren, maar Kameraad Kodak dacht er die dag duidelijk anders over.

Leut ende vermaak
De boog kon natuurlijk niet altijd gespannen staan, en dus hadden we tal van nevenactiviteiten voorzien. Eén van de favoriete bezigheden in Watou was trouwens verjaren. Hier is Anne-Sophie aan de beurt...

...en hier Judith. Haar verjaardag vierden we met 'n picknick in de tuin van het rusthuis, in de schaduw van het aldaar neergepote pissijn van Elmset en Dragqueen. Tot spijt van heel wat bezoekers wie het water zowat aan de lippen stond, was voornoemd pissijn niet functioneel. Maar dat kon onze pret niet drukken, getuige het jolijt dat ontegensprekelijk van de gezichten der geportretteerden afdruipt.
Na een dag hard werken streken de suppoosten steevast neer op het terras van café 't Brouwershof. De rooie rakker op deze foto is collega Jonas, die zich die dag 'n klein beetje had laten verbranden in het zonnetje.

Op hetzelfde terras liet ook Brecht zich gewillig fotograferen.

Nu goed, af en toe wil een mens toch eens naar het buitenland, en dus trokken we op een avond onze stevigste stapschoenen aan om de vijfhonderd meter van de Korenbloem tot aan de Frans-Belgische grens te overbruggen. Gelukkig was er een café in de buurt met de toepasselijke naam La Frontière Belge, want van al dat stappen krijg je toch wel dorst. Watou is zo ver van de beschaving verwijderd dat wanneer je er Belgisch bier wil drinken -in casu een frisse Jupiler -, je de grens over moet.Waarom Veronique (rechts op de foto) een lepeltje op haar neus heeft, zal wel nooit helemaal duidelijk worden.

En dit is Dirk, de patron van het Brouwershof. Op eenvoudig verzoek brengt Dirk, geruggesteund door een even uitgebreide als nukkige geluidsinstallatie, klassiekers uit het betere Vlaamse lied en het Franse chanson.

Watoustock

Eén en ander kende een dramatisch culminatiepunt op 15 juli 2009, toen de eerste editie van Watoustock - een kolderieke avond voor en door suppoosten en andere randgevallen -doorging in het Brouwershof.
Hieronder zie je Anne-Sophie, Franciska en Pieter ijverig aan het werk met het keyboard van Dirk. Pieter zou me bij die gelegenheid vragen of ik een tenor had. Ik voelde me de rest van de dag alsof hij me een oneerbaar voorstel had gedaan. Wat Pieter op deze foto precies aan het doen is, is overigens met geen mogelijkheid meer te achterhalen.

We hadden die avond ook 'n speciale gast. Fleur was helemaal vanuit de Belgische hoofdstad naar Watou gekomen om haar gedichten voor te dragen en op fotogenieke wijze sigaretten te roken voor het alziend oog van Kameraad Kodak. Which is nice.

En hier is Fleur dus aan het voorlezen. Zelf traden wij ook op, maar omdat Kameraad Kodak zijn kuren krijgt van zodra ik hem uit handen geef, heb ik er zelf geen foto's van. Voor de volledigheid kan ik wel meegeven dat mijn bijdrage bestond uit het voorlezen van het "Requiem voor de laatste cowboy" en een zich in een erg rudimentair stadium bevindend Johnny-Brosverhaal, waarover in een volgende post ongetwijfeld meer. Tevens was ik gelast met de presentatie, hetgeen geen simpele klus was, zeker niet nadat we out of the blue besloten hadden een tweede, onvoorbereid gedeelte aan de avond vast te breien.

Ook Dirk liet zich niet onbetuigd.

Maar goed, aan alle mooie liedjes komt een eind. Nadat we 't Brouwershof hadden helpen sluiten, besloten we -dronken vandalen die we zijn - keet te gaan schoppen. Aangezien we nog twee maanden in Watou zouden verblijven, waren we zo slim om voornoemde keet niet in Watou zelf te gaan schoppen, maar wel in het dorpje Houtkerque, vlak over de Franse grens. En omdat wij linkiewinkie intellectuelen zijn, schopten we keet met een Belgicistisch tintje. L'union fait la farce.

Een tweede editie van Watoustock vond plaats begin augustus. Daarbij was uw dienaar niet aanwezig, maar de avond werd wel onsterfelijk gemaakt in de documentaire van Jade Corbey Why don't you fetch me another sausage, Mike?

Envoi

Ziezo. Met bovenstaande nietszeggende prentbriefkaartfoto sluiten wij volgaarne ons verslag van drie weken Watou af. Watou 2009 loopt nog tot 6 september, van 14 tot 19 uur (op zon- en feestdagen vanaf 11 uur.)Tickets kosten 10 euro als u een grote mens bent, voor studenten en ander klein grut wordt dat 5 euro. Pluchen paarden mogen gratis.

Daar gaan we weer

2009-07-31T21:29:00.004+02:00
Jep, daar gaan we weer. Na een uitgebreid zomerreces in Watou - waarover binnenkort veel meer- pikt Editions Migraine de draad weer op, en wel met onderstaand gedicht.

Daar
gaan we weer
de hartenknakker cowboy
verschuift van schouder zijn
geweer
en
rond de keukentafel dansten
zij nog een keer
zuchtend
de tango d'amore

Ik wil je al mijn modderverhalen wel vertellen
maar niet nu

Op zolder lagen de herdekens bij nachte
diezelfde stilte af te wachten
hopend op het imprévu
van cowboy hey wat doe je
nu?

Cowboy hey wat doe je nu?

2009-06-17T10:35:00.000+02:00
Voor muzes van jaren her.

Zij rookt mijn sigaretten
niet
Zij kust
niet noch zij streelt
En toch
hou ik van haar

Omdat ik eens
haar blikken stal

Heb ik mezelf
Verbannen
Haar beeld mijn
reservaat
waarin ik slechts kan
dromen
En haar glimlach
Prikkeldraad
Die blijft
haken
In mijn huid op
nachten dat ik
wakker ben in het
diepzwart van
haar haren
Tot ik

Ziek

de ogen sluit
voor de dag die
fonkelt
om haar lippen

Second Thoughts

2009-05-21T10:56:00.002+02:00
Uit de tijd dat wij nog nominaties haalden bij de literaire prijs van Babylon.

Die ochtend, bij het tandenpoetsen, moet je plots weer aan hem denken, niet? Het verrast je. Je bent niet het soort meisje dat zich tijdens haar ochtendritueel laat overvallen door dat soort van hinderlijke muizenissen. Je vindt het nog vreemder dat je het niet hebt zien aankomen in de spiegel boven de wasbak, die zoals altijd je schuimende mond en zorgelijke blik terugkaatst zonder enige franje. Vertwijfeld sluit je je ogen, de tandenborstel mechanisch heen en weer bewegend in je mond.

Afgelopen zomer heb je hem ontmoet. Aan zee was dat, waar hij verbleef in het appartement van zijn grootouders. Hij had Bertje overgehaald om een weekend naar zee te komen en Bertje had jou uitgenodigd. Ze kenden elkaar blijkbaar al heel lang, die twee, want gedurende de hele tergend lange treinreis had Bertje zitten vertellen over die mysterieuze vriend van hem. Zo te horen moest er een enorm steekje los zitten aan die kerel. Tegen de tijd dat je aankwam aan zee, was je zijn verhalen, waarvan je aannam dat Bertje ze systematisch had zitten aandikken, zo beu dat je zelfs geen zin meer had om die vriend in levenden lijve te ontmoeten. Of misschien nog net wel, maar dan enkel om met je eigen ogen te kunnen zien dat Bertje, dat stuk onbenul, weer maar eens schromelijk overdreven had.

Bij het uitstappen had je je mening echter moeten herzien. Amper stond je op het perron of daar dook, schijnbaar vanuit het niets, een kerel op Bertje toe, die hem vastklemde op een wijze die het midden hield tussen omhelzen en wurgen, intussen luid roepend van : “Bértje my man! Alles bueno? Verdomme,verdomme!” Daarop had hij jou in de gaten gekregen. Zijn zwarte ogen achter een zware bril hadden schaamteloos in de jouwe gekeken, vlak voordat hij je uitbundig op de wang zoende. Zijn adem rook naar het soort zoete drankjes dat men ’s zomers op caféterrassen pleegt te schenken en waarvan je er probleemloos tien na elkaar kunt drinken zonder je dronken te voelen. “Jij moet dinges zijn,” had hij gezegd, waarop Bertje beamend in zijn richting geknikt had. “Ik heb veel over je gehoord,” had hij eraan toegevoegd, met een vette knipoog die je ongemakkelijk had doen glimlachen.
“Ik ook over jou,” had je bedremmeld geantwoord. Vervolgens had hij, zonder dat je het hem gevraagd had, je koffer van je overgenomen en terwijl hij ronduit taterde tegen Bertje – hij excuseerde zich voor zijn nervositeit, omdat hij net gestopt was met roken - waren jullie met z’n drieën over de zeedijk tot bij het appartement gewandeld.

Je opent je ogen. Geef toe dat het je nog allemaal haarscherp voor ogen staat. Dat het allemaal terugkomt : hoe hij quasi - achteloos zijn arm om je middel had geslagen nog voor je het appartement betreden had, dat uit zijn ogen een waanzin straalde die heerlijk besmettelijk leek, dat je samen met hem gegrinnikt had om de onbenullige verhalen van Bertje, dat hij in je oor fluisterde: “Wij begrijpen elkaar,” dat je had gedacht dat er iets beloftevols school in de waanzin die hij uitstraalde, dwars doorheen zijn hagelwitte T-shirt, een waanzin die weerkaatste in de glans van zijn ravenzwarte haar, dat je gemeend had het in je te voelen stromen doorheen de verzengende aanraking van zijn hand om je middel. Geef maar toe dat het terugkomt. Dat jullie die avond een feestje gebouwd hebben in dat appartement met zicht op zee. Dat hij gitaar speelde en daarbij schor en extatisch zong. Hij had geschifte verhalen verteld waar Bertje schaapachtig om had moeten lachen. Dat je door zijn haar gestreeld had en hij je schouders masseerde en dat je hem niet had tegengehouden toen hij een kus in je hals drukte, dat zijn handen, onzichtbaar voor Bertje, die zwijgend van zijn bier dronk, de binnenkant van je dijen beroerd hadden. Je hebt je knieën zelfs tegen elkaar gedrukt om die hand te vangen, heel even maar, om de sidderende, waanzinnige elektriciteit ervan behaaglijk door je lichaam te laten stromen.

Plets maar gauw wat water over je gezicht om bij te komen. Het neemt niet weg dat jullie niet eens zoveel later Bertje voor de televisie hebben achtergelaten met nog een biertje en dat jullie de slaapkamer zijn ingedoken. Als je die nacht al dronken bent geweest, wist je desondanks dat de ontnuchtering snel zou volgen. Dat hoopte je alleszins. Je hebt niet eens lang gewacht om te ontnuchteren. Na de zomervakantie besloot je al snel om hem nog eens te gaan opzoeken in de studentenstad waar hij nu woonde. Hij had je immers zelf uitgenodigd, nietwaar? Je had kunnen weigeren, maar je deed het niet. Was het niet omdat je met eigen ogen wilde zien hoezeer hij veranderd was, wat er nog van hem overbleef nu hij zich had overgegeven aan het studentendom, waarop hij zich – volgens Bertje - had geworpen met een waanzin die bij jou herinneringen opriep die Bertje nooit zou kunnen bevroeden?

En daarbij, geheel terzijde, is je vriendje het niet ooit te weten gekomen?

Ontnuchtering, dat is het woord wel. Toen hij de deur van zijn studentenkamer voor je openmaakte, had je aan één oogopslag genoeg. Hij straalde nog steeds dezelfde waanzin uit, maar hij was veranderd. In zijn ogen lag nog slechts de doffe glans van oude nikkelen munten. Zijn gebaren waren breed maar houterig en zijn stem klonk nog wel luid, maar vermoeid, alsof het hem ontiegelijk zwaar viel om zijn waanzin overeind te houden. Zijn kus was kort en koel, zijn lippen droog en koud. Zijn kleren waren doordrongen van de geur van koffie en sigaretten, dezelfde geur die in de hele kamer hing. Je moet wel toegeven dat hij vriendelijk geweest was. Drankje, snoepjes, sigaretten, die je weigerde. Krankzinnige verhalen over zijn wedervaren in de studentenstad, maar enkel omdat jij erom vroeg. Geen woord over de zomervakantie. Geen woord over Bertje. Na het laatste verhaal nog slechts stilte. In die kille stilte was het, dat je hem hebt aangekeken met genadeloos borende ogen. Zeker, zijn jas was nonchalant neergegooid op zijn bed, maar wel zo dat je het etiket van Burberry duidelijk kon zien. Zeker, de manier waarop hij zijn sigaret aanstak kon niet nonchalanter, cooler, zijn, maar de grimmigheid waarmee hij zijn peuken platdrukte in de asbak vertelde een heel ander verhaal, dat je bang maakte. Daar en dan heb je hem ontmaskerd, genadeloos, automatisch. Nu zag je dat hij zo’n jongen was die elke ochtend zijn poses oefent voor de spiegel, er misschien zelfs tekst bij verzinnend en intussen zijn kapsel fatsoenerend. Je zag hoe hij zijn vierde sigaret in een uur tijd opstak. Om iets te zeggen, heb je toen gevraagd of hij dan niet gestopt was met roken.
“Ik ben gestopt met stoppen,” antwoordde hij ; je had kunnen weten dat hij dat zou zeggen.

Zonder een woord te zeggen ben je daarna opgestapt. Hij is je niet achterna gekomen. Je had het kunnen weten.

Draai nu het dopje maar op de tube tandpasta. Haal de kam door je haar. Glimlach maar naar je spiegelbeeld tot je de juiste smile gevonden hebt. Doe het licht uit in de badkamer. Neem je tas en wandel de straat in. Alles ligt er nog hetzelfde bij, maar je doet niet de moeite om het op te merken.

Requiem voor de laatste cowboy

2009-05-08T12:00:00.003+02:00
Dit schrijfsel werd door de jury van de Leuvense Write Now! - voorronde bedacht met een derde prijs. "Toch beloont de jury graag inzendingen die cowboys in het zonnetje zetten." Waarvan akte!

Wat drijft de laatste cowboy? Op dit moment is het een relevante vraag. Op het acute af relevant is die vraag. Immers: de laatste cowboy houdt het niet lang meer. De laatste cowboy heeft het zitten.

Met zijn pak van indigo jeans en de blutsen in zijn gezicht, met zijn ouderwetse walkman om de oren en een sigaret in zijn rechtermondhoek geschroefd, wacht de laatste cowboy op de bus. Temidden van de mensen. Die kijken naar de laatste cowboy. Want dat hebben ze nog nooit gezien. Eerst werden ze zeldzaam, cowboys. Toen waren er bijna geen meer. Nu is er nog één. En dan nog: die heeft het zitten. Die loopt niet ver meer. Desalniettemin stapt de laatste cowboy als eerste op de bus.

Het is niet altijd even fijn de laatste cowboy te zijn. Het geeft je zelfs geen recht op een zitplaats. Je mag niet gratis rijden. Als je vijfenzestig bent, mag je dat wel. De laatste cowboy weet nu echter met zekerheid dat hij daarop niet meer hoeft te hopen. Hij is wel oud want hij is de laatste, maar hij wordt geen vijfenzestig. Dat bedenkt de laatste cowboy en hij draait de volumeknop naar rechts. Loving Spoonful. Tom Jones. “Wake up Little Suzy” van de Everley Brothers. De mensen kijken hem vreemd aan. Ze hebben geen boodschap aan de laatste cowboy of aan zijn muziekjes. Ze wringen en drummen om niet in zijn buurt te staan. Wanneer de bus bij hun halte stopt, wringen ze zich langs hem heen naar de deur zonder zich te excuseren. “Waarom?” vraagt de laatste cowboy zich af. “Het heeft nog weinig nut. Ik heb het zitten. Voor mij hoeft het zo niet meer.”

Steeds leger wordt de bus, maar de laatste cowboy gaat niet zitten. Hij blijft tegen een stang geleund, klemt ze vast in de bochten, lijkt eraan vast te groeien. De weg leidt langs weiland. De laatste cowboy ziet de koeien. Hij ziet het prikkeldraad. De koeien achter het prikkeldraad. Een moment later zijn ze weer weg. De laatste cowboy krijgt de tranen in de ogen. Hij snikt. De bus rijdt immer rechtdoor. De mensen staren de laatste cowboy aan. Het doet hem iets maar ook niet veel. De laatste cowboy snuit zijn neus en snikt. “Ik heb het zitten,” mompelt hij, maar niemand die het hoort.

Bij de laatste halte stapt de laatste cowboy uit. Achter hem klappen de portieren dicht. De chauffeur blijft hem nog lang nastaren, in de achteruitkijkspiegel. De laatste cowboy, een terugblik. “De laatste,” denkt de laatste cowboy. “Hij ziet me niet meer terug. Ik hem evenmin. Dag. Hij keek niet eens vriendelijk.” De laatste cowboy steekt een sigaret op en slentert bij de bushalte vandaan. Hij heeft geen haast.

Bij het knapperende haardvuur kijkt de laatste cowboy naar het testbeeld. Hij zou wel een borrel lusten, maar de fles is leeg en de winkels zijn dicht. Hij zou wel een hotdog lusten, maar hij heeft geen honger. Er beweegt niet veel op het scherm. De laatste cowboy laat zich achteroverzakken en knijpt zijn ogen stijf dicht tot er één traan over zijn neus glijdt en op de glitterknopen van zijn indigo hemd valt. “Is dit nu melancholie?” vraagt hij zich af. Buiten ruist af en toe een auto voorbij, loeit een koe. De laatste cowboy heeft geen flauw idee. Aan wie moet hij het vragen? Hij is de laatste. En binnenkort, ja heel binnenkort, is er zelfs geen laatste cowboy meer.

Immers, hij heeft het zitten. De dokter heeft het gezegd en er is niets meer aan te doen. De laatste cowboy heeft het zitten.

De laatste cowboy doet niet eens de moeite om te bedenken wat hij nog allemaal zou willen doen. Het zijn teveel dingen om op te noemen, teveel om nog snelsnel aan te beginnen voor het te laat is. Want het is al héél laat voor de laatste cowboy. Nog geen vijf voor twaalf maar het scheelt niet veel. De horizon is al in Cinemascope en Technicolor op het scherm te zien, de muziek zwelt al aan. Het is enkel wachten op de grote, glanzende krulletters “The End.” Aldus.

Er beweegt niet veel op het scherm. Stokstijf naast het haardvuur staart de laatste cowboy ernaar. “Waarom?” denkt de laatste cowboy. “Wat is hiervan de zin?” Ook hier tikt het klokje zoals het nergens anders tikt. Hoewel. Steeds in dezelfde richting. Gestaag voorbij de vijf van vijf voor twaalf. Buiten ruist af en toe een auto voorbij, loeit een koe. “Een koe/ is een merkwaardig beest,” denkt de laatste cowboy. Zonder bijgedachten denkt hij dat. Hij zet zijn walkman op en draait de volumeknop naar rechts. Bobbejaan Schoepen. Hank Williams. De laatste cowboy pinkt een traantje weg. “Een mooi gevoel, melancholie,” denkt hij. “Alleen spijtig van dat gesnotter.”

Wat drijft de laatste cowboy? Voor wie moet hij het nog doen? Voor wie haalt hij zijn hoed van de haak? Waarom brengt hij op gezette tijden zijn indigopak naar de stomerij? Voor wie poetst hij zijn laarzen?

“Voor wie?” denkt de laatste cowboy. “Waarom?”
Hij pookt in het smeulende haardvuur. Zonder haast. Zonder veel overtuiging. Pookt de laatste cowboy in het smeulende haardvuur. Hij houdt het niet lang meer. Hij heeft het zitten. En wat dan nog.

Jack Kerouac en de nostalgie

2009-04-16T14:35:00.005+02:00

Voor wie zich afvraagt waarmede wij ons dezer dagen bezighouden.

On The Road is de allereerste Engelstalige roman die ik ooit kocht. Jaren geleden is dat. Zo’n schreeuwlelijke Penguinuitgave met een omslag vol foto’s van Route 66, sleeën met staartvinnen, en een pasfoto van Jack Kerouac en zijn vriend Neal Cassady, die –gemystificeerd tot Sal Paradise en Dean Moriarty – elkaar doorheen het boek gezelschap zullen houden. Alle clichés op een hoopje, nog voordat we één letter achter de kiezen hadden. Verpinguïnd. Maar goed, niet teveel gezeurd. Per slot van rekening had ik het boek hoegenaamd niet om zijn covertekening gekocht.

Kerouacs bekendste roman is de quintessentiële road novel, een boek dat sinds zijn publicatie in 1957 – en niet in het minst door toedoen van de sensatie die ermee gepaard ging - is uitgegroeid tot de basistekst van de tegencultuur, een cultboek. De bijbel van de beats: een allitererend epitheton dat de lezer voorafgaat en hem/ haar voor lijkt te bereiden op een slordige 250 pagina’s seks, drugs en rock ’n roll. Hedonisme. Escapisme. Reden genoeg althans om met tintelende vingers aan het lezen te gaan.

Kan het anders dan tegenvallen? On The Road is als roman eigenlijk verpest door zijn receptie en de mythes die rond de tekst en zijn auteur zweven. Ja, in het boek wordt veel van hot naar her gecrost in vaak gestolen auto’s. Ja, er wordt lustig op los gerookt en geslikt, wijl uit de jukebox loeiharde bebop opklinkt. Ja, er wordt niet al te moeilijk gedaan over seks. En ja, de link tussen feit en fictie is niet moeilijk te leggen. Maar dat neemt niet weg dat onder dat vaak hedonistische oppervlak een heel andere, veel introspectievere tekst schuilt. Een niet altijd even consistente roman, met een schuchtere verteller, Sal, die achter zijn haast übermenschliche hoofdpersonage Dean aanscharrelt tot ook hij de rol moet lossen – in Mexico, nota bene - en zijn leven on the road dan maar de rug toekeert. Hij gaat in New York samenwonen met een meisje dat goed chocolademelk kan klaarmaken, en wanneer Dean een laatste keer bij zijn vriend komt aankloppen, kan Sal zelfs geen lift naar het station meer versieren voor zijn vroegere boezemvriend; als anticlimax kan dat tellen. Bovendien is het meest voorkomende adjectief in het hele boek sad. Niet bepaald de geijkte manier om een losbandige levensstijl te promoten, dunkt me. Waarom hadden de lezers en recensenten van het eerste uur dat dan niet door? Waarom domineert meer dan 50 jaar later de sensatie van toen de lezersverwachting van nu?
The Age of Anxiety

Om er maar meteen een dooddoener tegenaan te gooien: On The Road is een boek uit een andere tijd. De roman stamt uit een periode die onmiddellijk voorafgaat aan het ontstaan van een wijdverspreide jongeren – en tegencultuur. In het conservatieve Amerika van die jaren slaat Kerouac’s roman in als een bom. Het zijn de jaren van Mc Carthy en het IJzeren Gordijn. Het zijn de jaren waarin suburbia om zich heen grijpt als nooit tevoren. James Dean is alweer twee jaar dood. Elvis Presley, de King of rock ‘n roll, wordt bij TV-optredens gecensureerd en ontsnapt niet aan zijn legerdienst. In dit Amerika vormt de kliek van Kerouac en zijn controversiële beatcollega’s al jaren een ondergrondse minderheid, wat op zich al reden genoeg is om hen als verdacht te beschouwen. Amerika beleeft een age of anxiety zonder weerga, onder de sublieme dreiging van de Sputnik en de atoombom. Zelfs Kerouacs protagonisten ontgaat de dreiging niet. Maar zij kiezen voor extase en escapisme, in plaats van de angstvallige duck-and-cover mentaliteit die Amerika in zijn greep houdt.

Hoeft het dan te verbazen dat het publiek focust op de spectaculairste passages, en voor de handigheid maar doet alsof de talrijke introspecties van de hoofdpersonages er niet toe doen? De roman levert stof genoeg voor een verhit debat over zedenverwildering en (jeugd)delinquentie – een debat dat in die jaren ook op het witte doek opgeld maakt, met films als Blackboard Jungle, The Wild One en de quintessentiële Rebel Without a Cause. Kerouac’s pogingen om uit te leggen dat de transcontinentale queeste van zijn hoofdpersonages religieuze trekjes heeft, gaan in het gewoel verloren. De mythe dat het boek al in 1952 zou zijn geschreven tijdens een dagenlange rush onder invloed van benzedrine, helpt de zaak niet vooruit. Men ontdekt zijn vrienden, waaronder William Burroughs en Allen Ginsberg. Men spreekt over een Beat Generation, waarvan Kerouac, zeer tegen zijn zin, als de aanvoerder wordt gezien. Dat imago zal zijn ondergang worden; een verbitterde Kerouac zal uiteindelijk zelf nog amper het verschil maken tussen mens en mythe en sterft in 1969 roemloos aan de gevolgen van jarenlang alcoholmisbruik, jaren nadat hij zich uit het publieke leven had teruggetrokken. Het is niet toevallig het jaar waarin de film Easy Rider de reputatie van On The Road nog wat verder de verkeerde kant opduwt.

Anywhere road for anybody anyhow.

Nochtans is On The Road een boek over Amerika, punt. Het mythische land met de omvang van een continent wordt een medespeler, zoniet een onontkoombare invloed voor de protagonisten, die de immense afstanden en oppervlakte gebruiken als projectiescherm voor de zoektocht naar hun eigen identiteit. Als jongmens. Als naoorlogs individu. Als Amerikaan. Sal en Dean herbeleven op fragmentarische wijze de collectieve mythes van de pionier, de cowboy, soms zelfs de settler, in dat schijnbaar eindeloze land, dat echter in ijltempo kleiner wordt. Het vervelende besef dringt zich op dat ze niet anders kunnen dan deze voorouderlijke ervaring overdoen en parodiëren, dat er voor hen uitwendig niets meer te veroveren valt. Zelfs wanneer de hoofdpersonen naar Mexico afreizen en daar een bedwelmende conquista voeren van een in alle opzichten aards paradijs, dringt zich het besef op dat er enkel een weg terug is, en de werkelijke ontdekkingen innerlijk zijn, en spiritueel. Sal blijft ziek achter, Dean is niet te houden en reist verder, alleen, tot zijn auto het begeeft, waarna hij de tocht met het vliegtuig voortzet. De beweging, het on the road zijn, is voor hem een doel op zich geworden. Stilstand brengt in On The Road steeds problemen met zich mee, conflict, ziekte.

I think of Dean Moriarty.
Voor de ogen van Sal Paradise komt Amerika tot leven in de figuur van Dean Moriarty. Dean is de onbetwiste protagonist, en zeker in het eerste deel van de roman spreekt Sal over zijn makker met een mengsel van bewondering en jaloezie. Immers, hoe hard Sal ook zijn best doet, Dean imiteren of bijbenen kan hij niet. Sal is de eeuwige outsider, East Coast, van vaag-Italiaanse afkomst, opgevoed door een tante, die zelfs in zijn eigen verhaal het frontplan afstaat aan zijn vriend Dean, die al van kindsbeen af het Amerikaanse continent doorkruiste en er zich op alle gebied schijnt thuis te voelen.
En toch. Al bestempelt Sal zijn vriend als een holy goof, ook hij moet uiteindelijk erkennen dat Dean even schijnheilig als heilig is. Moriarty heeft een andere kant, die van de con man, de opportunistische praatjesmaker die er niet voor terugschrikt zijn beste vrienden te bedriegen om zijn zin te krijgen. De keerzijde van de American Dream. En zelfs dan kan Sal niet kwaad blijven op zijn held. “I think of Dean Moriarty,” zo eindigt het boek, een van de meest melancholische slotpassages uit de Amerikaanse literatuur.

Nostalgie?

“Een andere tijd,” het is hierboven al eens vermeld. Het is een cruciale dimensie voor de interpretatie van On The Road. Het is een boek dat verscheen in de late jaren ’50, een cultstatus bereikte in de jaren ’60, maar eigenlijk handelt over de late jaren ’40. Wanneer het boek, na jarenlange aanpassingen en uitgebreide censuuroperaties, alsnog verschijnt, liggen “de feiten” alweer zo’n tien jaar achter de rug. Kerouacs lezers van het eerste uur krijgen in hun suburbane walhalla een beeld voorgeschoteld van een (binnen)land dat vlak na de Tweede Wereldoorlog nog afrekent met de gevolgen van de Grote Depressie en de Dust Bowl. Echo’s van Steinbeck en misschien zelfs Caldwell klinken op in de vele ontmoetingen met ontheemde farmers en Mexicaanse seizoensarbeiders. Ook de hobocultuur speelt een grote rol in het boek; niet voor niets is Dean Moriarty’s onvindbare vader één van hen. Het waren subculturen die voor Kerouacs ogen bezig waren met uitsterven, terwijl “de beschaving”, ditmaal in de vorm van een conformistische consumptiemaatschappij, aan een tweede veroveringstocht over het continent begon. On the Road is een blue-collar ode aan dit Amerika dat binnen afzienbare tijd nog slechts in verhalen zou bestaan. Tegelijkertijd twijfelen zijn personages tussen de vlucht vooruit – het non - conformisme van de Beat Generation – of opgaan in de nostalgie. De weg terug gaapt, maar wordt slechts met tegenzin aangevangen. Beat kan van alles betekenen, maar in laatste instantie ook “verslagen.”

Kerouac zou de thematiek van On The Road blijven hernemen in zijn latere werk, vaak in een veel minder conventionele vorm dan de keurige vijfdelige structuur van zijn bekendste roman. Met On the Road sloeg Kerouac immers nog maar net de weg in van een “spontane” schriftuur, die in haar ritme en patronen de intense en buitenissige realiteit van “Amerika” poogde te vangen. Niet al die werken zijn even gemakkelijk leesbaar, laat staan even geslaagd. Kerouac had een oeuvre voor ogen dat, indien het eenmaal zou zijn voltooid, een samenhangend fresco zou vormen van de tijd en het land waarin hij leefde. Zijn vroegtijdige dood zorgde er helaas voor dat het fresco onvoltooid bleef, en er in de big picture nog grote gaten zitten. On the Road is echter een mooi en bij tijden magistraal beginpunt om het oeuvre van Jack Kerouac, zijn tijd en zijn land te ontdekken.

Stad '06

2009-04-07T20:35:00.001+02:00

An oldie but a goodie, compleet met motto.
Een man veegt scherven bij elkaar
En metselt zerken in de grond
Ik wandel door dit doodsgevaar
Omdat ons huis hier vroeger stond

-“Aeneas Nu”, B. De Groot

Ik kom
terug

heb
in deze stad gewoond
vroeger

nu ben ik nog slechts
passant

een huis van zeven
jaren
verlaten en verkocht
wordt langzaamaan
gesloopt
bij elk gat in elke
huizenrij
kan ik zeggen wat er was

elke straatsteen die
verdwaalt
weet ik terug te brengen

met mensen ligt het anders
inpakken wegwezen
horen zien en zwijgen
vergeten want verdwenen

There’s no home for you here

Ik ga

Lieve Liv

2009-03-30T17:00:00.001+02:00
Vanochtend werd ik wakker en de zon scheen. De eerste lenteochtend van het jaar. Het was niet koud, maar plagerig fris. Er stond geen wind. En er was lentezon, wat het tegenovergestelde is van herfstzon. Het is licht dat blijft liggen.

En toch was het weer vechten om op te staan. Het went nooit, alleen ontwaken. Zelfs als je nooit anders hebt gekend. Het went nooit. Het was vechten om die ogen open te spalken, vechten om de dekens terug te slaan, de weerzin te overwinnen voor mijn eigen blote voeten op de koude vloer. En vechten tegen het eerste woord van de dag, dat ook het laatste is: Liv.

Een tijdje terug was ik aan zee. Op het strand de bekende keuze, die geen keuze is: linksaf, of rechtsaf, maar daarna alleen nog maar rechtdoor. Het was er koud en nat en guur; ik had er niets te zoeken. En pas veel later kwam het besef: altijd weer kom ik te laat, zijn er alleen nog jouw onvermoede voetsporen om in te treden, straathoeken waarachter je net verdwijnt, binnenplaatsen en een laatste vleugje van je parfum. A waft of air en dan niets meer.

“Liv” zeg ik. “Liv,Liv,Liv,Liv,Liv,Liv.”

Was ik maar telkens sprakeloos geweest,verboden aan te plakken, in plaats van die schaarse momenten vol te kladden met bubbels van niets, met de haken en ogen van de automatische piloot, met het gekwaak van die kikker in mijn keel, met…met…

Na de laatste keer kwam ik thuis en hing er één haartje van jou in het velours van mijn jas.

Rien ne va plus dezer dagen. Dit soort ochtenden blijkt dodelijk te zijn,ondanks de lente en ondanks het licht. Net op dagen als vandaag, zo zegt de radio, zit de lucht bomvol rotzooi. En ik stap naar buiten, adem met volle teugen en denk dat het helpt en dat het zo gezond is. Ik kan geen kant meer op.

Was je er echt al die tijd, Liv? Heb ik jou al die tijd maar op een haar na gemist? Heb je het geweten en heb je het zo gewild? Weet het mij te zeggen. Het went nooit.

Heerhugowaard

2009-03-19T17:21:00.002+01:00
Eén jaar geleden overleed Hugo Claus. Onderstaand stuk verscheen in B-Magazine en deed later dienst als verjaardagscadeau.

I
Antwerpen, 29 maart 2008. Negen uur des morgens, en ik bevind mij tussen twee dranghekkens op het pleintje voor de Bourlaschouwburg, in het gezelschap van een jongedame die we nu maar even Ella zullen noemen. Het idee om de herdenkingsplechtigheid voor Claus bij te wonen is geheel het hare, het idee om mij er mee naartoe te sleuren al evenzeer. Want ik beken: ik ken Claus enkel van (een niet bijster groot aantal van) zijn boeken en van alle de laatste dagen nog eens overzichtelijk opgesomde clichés omtrent zijn persoon. Dat is voor Ella wel even anders; op haar onnavolgbaar charmante wijze vertelt ze hoe ze op zestienjarige leeftijd haar exemplaar van “Het Verdriet van België” door Claus himself heeft laten signeren. Bij die gelegenheid is een foto gemaakt, waarop zijzelf te zien is met een soort gelukzalige twinkeling in haar ogen. De Meester zelf kijkt intussen schalks naar haar kont. Ik aanhoor het enigszins grijnzend, en vraag me af of ik nu jaloers moet zijn.

II
Schoonderbuken, 1999. Ik ben twaalf en zit in de kappersstoel bij coiffeur Calixte. De brave man is een goede vriend van de familie; ik ben intussen de derde of de vierde generatie die bij hem om een “broske” komt. Hij heeft een cadeau voor me – dat overkomt me wel vaker nu, in de nasleep van mijn Plechtige Communie. Een stevig, vierkant pak. Even vrees ik dat hij een baksteen ingepakt heeft, maar het blijkt een boek te zijn. Een dik boek. “Het Verdriet van België.” Op de achterflap een foto van Claus in bontjas; hij doet me denken aan Roald Amundsen, de poolreiziger van lang geleden. Ik begin het onmiddellijk te lezen en begrijp er in eerste instantie geen snars van. Het boek laat me verdwaasd en met ijskouw pollen achter. Straf.

III
Antwerpen, ibidem We hebben geluk met het weer: deze zaterdag moet ongeveer de enige maartdag zonder regen of sneeuw zijn, een onmiskenbaar pluspunt wanneer je urenlang in openlucht staat aan te schuiven. Koud is het echter nog steeds, zodat Ella haar marmotvormige muts nog wat steviger over haar hoofd trekt en heel lief mijn handschoenen afbedelt. Aan de overkant van het plein komen twee lijkwagens voorrijden; één voor de kist en één voor de bloemen. Een agent van ’t Stad komt voorbij en blijft minutenlang bedenkelijk staan kijken, het lijkt alsof hij een parkeerboete wil uitschrijven. “Stel je voor,” zeg ik tegen Ella, “dat ze hem dadelijk komen wegtakelen. Dan staan we hier voor niks kou te lijden.” Ze rolt eens met haar ogen en besluit er niet op in te gaan.

IV
Diest, 2002 Vijftien ben ik intussen, en zodanig Sturm und Drang dat ik stevig aan de poëzie ben en me bij tijd en wijle vertwijfeld afvraag of er leven is na Jotie T’Hooft. Dat blijkt zo te zijn: op een dag stopt een leraar me de kolossale verzamelbundel “Gedichten 1948-1998” van Claus in handen, met de woorden “Ga heen en lees.” Wel, dat heb ik gedaan. ’s Avonds, in de kamer die ik met mijn broer deel, lispel ik de titels voor me uit. “De Oostakkerse Gedichten.” Of het onheilspellende “Tancredo Infrasonic.” Vier vijf keer. “Heer Everzwijn.” In het bed naast me wordt mijn broer wakker: “Ga je nu eindelijk je bek houden?” Dat doe ik dan maar; aan wat ik net gelezen heb, heb ik op dat moment echt niets toe te voegen.

V
Antwerpen, ibidem. Intussen wemelt het op het pleintje van de persmensen. Reporters en reportsters met de microfoon in de aanslag en een cameraploeg in hun kielzog lopen langs de rij wachtenden en keuren: “Wie ziet er interessant genoeg uit?” Ella krijgt een microfoon onder haar neus geduwd vanwege het persagentschap Belga en brandt los. Dat we (we…) wel moesten komen, Hugo is tenslotte onze aller-allergrootste, ja, ze is grote fan, al lang overigens, ze heeft de Meester ooit ontmoet, ze staat zelfs samen met hem op de foto. Dat van haar kont houdt ze wijselijk voor zichzelf.

VI
Bekkevoort, 2003 Zomer. Hoogzomer. Ik lig – hoe bucolisch- onder een boom en lees “De Metsiers.” Een intens verhaal, met een handige moraal: “het is allemaal de schuld van de mama.” Ik hoef op dat ogenblik niet eens moeite te doen om Claus over de hele lijn gelijk te geven. En toch: het iets minder aangename besef dat dit boek Claus’ debuut is, geschreven toen hij amper negentien was. Ik tel, nog drie jaar tijd, om, om te… Een mens wordt er niet vrolijker van.

VII
Antwerpen, ibidem Eindelijk gaan de deuren open en worden we door immer weer andere, in het zwart geklede, zaalwachten geteld, de weg gewezen en downright geïntimideerd. Ella en ik komen terecht in een krappe loge op het tweede balkon. Overal krakend houtwerk en rood pluche, het heeft iets sensueels. Alleen spijtig van de buren, die met hun gsm foto’s zitten te maken. Maar wie ben ik, denk ik, om er iets van te zeggen? Van Ella weet ik het niet, maar ikzelf voel me, terwijl we beneden ons naar hartenlust de ene coryfee na de andere kunnen spotten, nog het meest een toerist. Misschien maar goed dat ik met mijn gsm alvast geen foto’s kan maken. En niet vergeten dat ding uit te zetten. Intussen speelt op de achtergrond een vrolijk jazzdeuntje, het sijpelt onwerkelijk over de hoofden van de vijfhonderd genodigden, van de elf sprekers op het podium, over het met rode rozen bezette verhoogje waarop straks de kist zal rusten. Er gebeurt nog niets op het podium; toch zit Ella alvast aandoenlijk triest te kijken, ik vermoed bij wijze van opwarming.

VIII
Koksijde, 2004 Veertien dagen Belgische Kust met de familie, en in alle haastigheid maar één boek kunnen meenemen: “Vrijdag.” Een toneelstuk dan nog. Eén dat ik nota bene nog heb moeten lezen ook, het afgelopen schooljaar. But it says “Hugo Claus” on the cover. En Jezus Christus, wat kun je in vredesnaam voor nuttigs doen aan zee, dan wat lezen? Welaan dan. Bij het einde van de vakantie berisp ik iedereen die zulks verdient met een welgemeen “’t Is van uw schoonste niet, Georges.” Of bederf ik ieders goesting in een broodje Martino door aangaande de amércain préparé op te merken: “’t Schijnt dat ge hem moet opeten als ‘ie vers gedraaid is, want dat ‘ie anders direct vol wormkes zit.” Of, bij de vaat: “De onnozelaar is weer thuis. Gij gaat niet meer lachen. Het is gedaan met de rode handdoek.” Waarop mijn broer: “Gij zoudt beter wat rapper afdrogen, gij.”

XIV
Antwerpen, ibidem. Daar begint dan de plechtigheid, een diepe stilte valt en een man nadert het spreekgestoelte. Het is Claus’ uitgever, Robert Ammerlaan. Hij vraagt alle aanwezigen om op te staan voor Hugo Claus. Het eerbiedige equivalent van een Mexican wave trekt door de zaal. De eenvoudige houten kist wordt binnengedragen, op het verhoogje geplaatst. Iedereen gaat weer zitten en plots vergeet ik mijn balorigheid, het aanschuiven, de gsm’s. Een rilling van gemis, van verdriet zelfs en plots zit ik er waarschijnlijk net zo verslagen bij als Ella. We horen de gedichten die worden voorgedragen door Gilda De Bal, Josse De Pauw, Hilde Van Mieghem en Jan Decleir: “De sporen/van wat een gedicht was/meestal een vergelijking/en nu ligt er een lijk van woorden/die ooit ontdooien.” Of Erwin Mortier en zijn terzijde voor Kardinaal Danneels. We horen de muziek, die –zo blijkt- door de Meester zelf is uitgekozen en die – kan het ook anders?- zijn effect niet mist. Zijn zuchteffect. Zijn slikeffect, zijn snikeffect. Het filmpje van Claus die zijn Sonnet XV voordraagt, dat later in de journaals zo handig wordt afgekapt halfweg de tweede strofe: “Nu is de wereld sterfelijk als ik/en daarmee uit.” Waarna de kist wordt weggedragen en het definitief voorbij is.

Epiloog.

Of toch niet. Het publiek moet blijven zitten tot de zaalwachten komen zeggen dat je naar beneden mag, waarbij er gelegenheid tot groeten is. Zelfs de vijfhonderd genodigden op de parterre ontsnappen er niet aan.
In de krappe loge op het tweede balkon zitten Ella en ik. We zwijgen. Af en toe kijken we elkaar aan. En kijken weer weg. Tien, vijftien keer haal ik diep adem om wat te zeggen, kijk ik om. Recht in haar blinkende ogen. Haar dapper op elkaar geklemde kaken. Wat valt er ook te zeggen? Wat valt er nog aan toe te voegen?

Dan komt eindelijk de zaalwacht. “Kom,” zegt Ella. “Kom.” We staan op. In de inkomhal groeten we de kist: even het blanke hout aanraken en het hoofd buigen. Even maar. Ella legt een hand op mijn schouder. We gaan. Buiten schijnt de zon.

Party

2009-03-14T10:36:00.000+01:00
Een laatste glas
Alles wordt rood
Want ik ben ziek achter mijn ogen
De wijsheid voert iets
In haar schild
Ik heb mezelf opnieuw bedrogen

De nacht valt dood
Op mijn gezicht en
Koud op mijn vermoeide handen
Ik wil wel slaan
Maar kan het niet
Ik kan alleen nog klappertanden

De auto komt
Dus ik rij mee
Ik voel de beelden in mij vreten
De winnaar kwam en ik verloor
Van haar
Maar dat kon zij niet weten

Gezien in Londen

2009-03-09T18:12:00.002+01:00

"Please
do not feed
the birds
It is an offence for
which you could be
fined up to £500"
(Byelaws prohibiting the feeding of birds, 2006)

A joke about Joke

2009-03-04T18:31:00.004+01:00
Het jaar was 2003.

*
Het is ijskoud buiten en R. geeft mij vuur. Het is tien uur ’s avonds,ergens in Vlaanderen. Hoelang zitten we hier al? Ik tel snel de Belga’s die intussen in rook zijn opgegaan,maar blijf steken in een mist van getallen en tijdstippen. Ik ril van de kou. OK. We zitten hier gewoon al heel lang. Hoe langer hoe meer is onze conversatie verwaterd tot gelul, oeverloos gelul. Verschillende onderwerpen zijn de revue gepasseerd : literatuur (“Alles voor de kunst,R. Heb je een vuurtje voor me?”) , poëzie (“Er is geen leven na Jotie ’T Hooft,R.”) ,vrouwen en literatuur ( Vrouwen lezen naar 't schijnt meer dan mannen, en R. zegt : “Mijn vriendin leest geen boeken.”), ons zinloze vertrek uit D. en onze aankomst hier, in the middle of nowhere. (R : “We hebben geen file gehad.” En ik vertaal,om ook eens iets te zeggen, : “Nous n’ avons pas eu de fille.”) en natuurlijk onze ontmoeting met het meisje Joke. (R : “Joke heeft een mooie stem…En neen, mijn vriendin leest geen boeken. En dat vind ik niet erg!”) Jaja Joke.Ik plaag R. ermee dat hij steeds op die ontmoeting terugkomt. “Jaja, Joke,” monkel ik, tussen twee trekken aan mijn sigaret door.
R.’s GSM rinkelt.Zijn vriendin is aan de lijn. Ze praten in een mij vreemde taal : de taal van samen. Ik sla R. gade terwijl hij steeds verder weg loopt met de GSM tegen zijn oor gedrukt. Vanwaar ik sta, laf verborgen in het donker onder de olmen, zie ik de huizen, waar één voor één de lichten doven. (R: “Ik zou hier nooit willen wonen.” En ik : “Ik ook niet. Nooit.”) Maar we zijn hier wel. Ik tenminste, en van zodra hij zijn GSM heeft weggestoken, is ook R. er weer. Hij kan in het duister onmogelijk zien dat ik hem aankijk,en toch zegt hij quasi – verontschuldigend : “Dat was mijn vriendin…” Ik knik, duw mijn sigaret uit.Het kan me niet schelen.Of toch niet veel.
Donker. Koude. Stilte…en dan zegt R.: “Ze was een boek aan het lezen.” Vervolgens steekt hij een sigaret op, biedt er mij één aan. (Ik weiger.) Hij gaat verder : “Een boek…Volgens mij had ze gedronken…” Wrang lachje. “Drinkt je vriendin dan?”vraag ik.
“Nee!” En dan : “Waarover waren we bezig?”
“Over Joke,” zeg ik onnozel. R. lijkt te huiveren, te krimpen haast.
“Dat Joke zo’n mooie stem heeft.” (R. weet het,hij weet dat ik hem met opzet citeer.) “En zulke mooie ogen.”
Geen reactie. Dat van die ogen is mijn idee. R. staart zwijgend voor zich uit. Trekt aan zijn sigaret. Ik zie hem denken : “Hier wil ik niet wonen.Hier wil ik niet zijn.”
“Jaja Joke. Joke heeft inderdaad een mooie stem,”stamelt hij.
“Tùùrlijk,”zeg ik, en begin – heel vals en hortend – “Love is in the air” te fluiten. “Jong,hou ermee op!” roept R. kwaad, nijdig blaast hij een rookwolk uit. Dan zwijgt hij weer. “Sorry,hé,”zeg ik stilletjes, “ ‘k Zei dat toch maar om te lachen zeker?”
“Jaja,”monkelt R. We zwijgen een tijdje,en dan zeg ik : “It’s just a joke…”
“Inderdaad,”antwoordt R. “It’s just a Joke.”

*

We hebben haar achteraf nooit meer teruggezien.

Het Bal

2009-02-28T16:06:00.001+01:00
Vrijdagavond. Regenweer en niets te beleven. Op kot gebleven. Hoewel ik goed genoeg weet wat er vanavond te doen is. Waar het te doen is. Hoeveel een toegangskaart kost en wie er allemaal naartoe gaat. En dat je maandag aan al die mensen gaat moeten uitleggen waarom je er niet was.

*

Eigenlijk is het aan jou om naar haar toe te gaan en te zeggen: “het zou me verblijden indien u etc…”, maar dan wat vlotter, in je eigen woorden, weet ik veel, je legt het zo aan boord dat er op de bewuste avond alleszins iemand is met wie je samen gesignaleerd wordt op de dansvloer, aan de bar, desgewenst smiespelend en slijmerend in een hoekje. Liefst iemand van het andere geslacht. Dat staat ook leuk op de foto, achteraf.

*

Ach, wat te doen? Een sigaret roken ( en nog een) (en nog een) om iets anders te doen te hebben dan op je horloge kijken? Zwarte gedachten kweken en naar het plafond staren tot je jezelf tot poète maudit uitroept? Vervolgens die titel drie keer luidop uitspreken en besluiten dat het echt te belachelijk klinkt voor woorden? Probeer je vooral niet af te vragen…

*

Wat niet wil zeggen dat er écht niemand was met wie ik zou willen gaan. Je zult haar vast niet kennen. (Tenzij plots blijkt dat jij haar geheime vriendje bent.) (Of vriendinnetje; ik ken haar eigenlijk niet zo goed.) Geen adres. Geen nummer. Ontmoetingen te kort voor woorden. Een naam en een onvergetelijk gezicht. Maar ik heb het haar niet gevraagd.

*

…hoe het er intussen aan toe gaat op het bal. Alhoewel. Op zich is het zodanig simpel en voorspelbaar dat het niet eens pijnlijk is om het voor de geest te halen. Daarstraks zijn ze allemaal gezellig aangekomen in hun geleende pakken en fleurige nieuwe jurkjes, ze hebben wat rondgedrenteld in de zaal en vervolgens een drankje besteld. Duur drankje. Lekker drankje. Waar je nog meer dorst van krijgt waarschijnlijk. Enzovoort. Het dansen neemt een aanvang. Waarbij blijkt dat een groot aantal van je kennissen eigenlijk frotteurs van het ergste soort zijn. Waarbij blijkt dat het hele bal niets anders is dan een geil puberfeestje, maar dan eentje met een fors kostenplaatje en een dresscode. Waarbij blijkt dat jij er niet bij bent en dienaangaande geweldig je zogeheten kas zit op te vreten.

*

Die nieuwe gloeilamp aan het plafond van m’n kot is geen onverdeeld succes: “zacht licht” betekent in concreto dat het lijkt of ik in een aquarium vol pis zit. Tachtig watt pure pis – experience. Let’s make things better.

*

Wat je dan vooral niet moet gaan doen, is je inbeelden dat zij nu, op dit eigenste moment, op het bal is. Middenin het feestgezwoel. Lichtjes aangeschoten en rood aangelopen van de pret. Uit alle boxen een dreun die monddood maakt en je hartslag overstemt. Een onweerstaanbare, vlotte, knappe kerel in smetteloos pak komt, quasi – achteloos, voorbij. Blijft staan. Danst met haar. En dan weer niet. En dan weer wel. En of ze een drankje wil. En hoe ze heet. Na enige noodzakelijke minuten van dit gepraat: de kus. Het gelebber, het gefikfak. Een in ontelbare megapixels op je netvlies gebrand beeld van tetteke-ruis. De bankschroef om je borstkas klemt nu nog net dat ietsje harder. En je kunt er niets aan doen.

*

Ik huil een beetje en ik roep haar naam. (De buren zijn niet thuis, dus die hebben er geen last van.)

*

Wanneer je haar zag, was je telkens zeer blij. Na het college, in de herfstzon. ’s Morgens, op weg naar de krantenwinkel. Of in een café. Waar ze weleens vaker komt. Alle kleuren van irisblauw wanneer ze vuur vroeg voor een sigaret. De dag werd er steeds net dat ietsje minder vreselijk door. Iets minder maudit. Maar nu. Het pisgele licht en regen op de ramen. De zelfgemaakte blauwe nevel rond je kop. En nog één vraag waar je geen bal aan hebt:

Zou ze ja geantwoord hebben als je haar had meegevraagd?

2009-02-26T13:24:00.001+01:00
Dag Jaap

Next time the whisky's on me

2009-02-25T11:35:00.002+01:00
Een zongtekst uit voorjaar 2008

Next time the coffee’s on me
Next time the coffee’s on me
‘cause it’s been quite a while
And it’s such a good time
And I still really love you, you see
Next time the coffee’s on me

Next time the whisky’s on me
Next time the whisky’s on me
‘cause you’ve got quite a habit
You’re getting good at it
And you’re
showing no interest in me
Oh, next time the whisky’s on me

Next time the wine is on me
Next time the wine is on me
And the juice of the lime
There will be no next time
There will be no next time, girl you see
Oh next time the wine is on me

Zij geeft namen aan

2009-02-24T12:28:00.003+01:00

Uit een hele oude doos
Prentje van Martijn Sermeus, 2007

Zij geeft namen aan
Wie geen vleugels heeft
Wie bleef plakken aan de
Gedoofde lamp,de stad

Zij noemt mij haar
Verloren zoon,ik vertel
Haar over de frigide
Huizen waarin ik woonde

En zij luistert naar mijn
Verhaal waarvan de woorden
Vleugels krijgen,stijgen
Samen kijken we ze na
Ik word vlinder
Ik word nacht.

De dood in het café "Evergreen"

2009-02-23T14:55:00.003+01:00

Een verhaal. Café Evergreen bestaat enkel in woorden.

Dat de herentoiletten van café “Evergreen” niet de meest geschikte plaats waren om aan een hartaderbreuk te bezwijken, had Arnulf Mortelmans zelf ook wel kunnen verzinnen. Het had weinig stijl. Het was een beetje gênant, al kon je er zelf natuurlijk weinig aan doen. De reden waarom hij zich dat echter nooit had bedacht, lag evenzeer voor de hand: de hele bedenking was volgens hem van een zodanig axiomatische, de-waarheid-als-een-koe-waarheid dat ze per definitie geen actualiteitswaarde bezat en dus het verspillen van een gedachte - hoe klein en ogenblikkelijk ook – volslagen nutteloos leek. Als het al iets was, dan vooral later zorg.

Daar komt nog bij dat het nooit Arnulfs gewoonte geweest was om bij het betreden van café “Evergreen” meteen de toiletten op te zoeken. Er waren,zoals dat wel vaker voorkomt, andere bezigheden in het café, al dan niet te combineren met eventueel toiletbezoek. Zo waren de redenen voor Arnulfs aanwezigheid die avond tweeërlei: ten eerste voelde hij een zeker, niet-problematisch verlangen naar een koel glas bier en ten tweede was hij tot samenzijn in café “Evergreen” genood door drie leeftijdsgenoten, die net als hij behoorden tot het schrijverscollectief “’t Stocksken van Oldenbarnevelt.” Enige onbenullige gespreksstof zou niet moeilijk te vinden zijn en het stond op voorhand vast dat het een zeer gezellig avondje onder geestesgenoten zou worden.

Omstreeks half tien ’s avonds betrad Arnulf de gelagzaal. Aan een tafeltje bij het raam hadden zijn drie vrienden een plaatsje voor hem vrijgehouden. Onder het slaken van begroetingen, handen schuddend en glimlachend nam Arnulf plaats in de kring. Het eerste rondje was, zoals altijd, voor zijn rekening.

Hoewel verre van voltallig, kon toch gezegd worden dat die avond de fine fleur van het schrijverscollectief “’t Stocksken van Oldenbarnevelt” in het café “Evergreen” bij elkaar was. Immers: aanwezig waren essayist en geschiedkundige Liebrecht Karstens, dichter, regisseur en amateurcineast Johan de Volder, kunstschilder en scheppend prozaïst Mark van Melkebeek en Arnulf zelf, die zijn sporen ruimschoots verdiend had in het genre van de historische literaire thriller en het middelbaar onderwijs. Ja, dat was me het clubje wel. Toevallige passanten en cafégangers merkten meteen dat daar in de hoek bij het raam niet zomaar een groepje heren van middelbare leeftijd bij elkaar was, maar wel een bijzonder groepje heren van middelbare leeftijd. Ze leken warempel een aura te verspreiden dat als een weldadige nevel neerdaalde over allen, die in het café “Evergreen” aanwezig waren. Oók diegenen die – een café is tenslotte een openbare plaats – hoegenaamd niets met literatuur te maken hadden. En dat waren er toch heel wat.

Halfweg het eerste rondje zat de sfeer er al goed in. Immers, de Volder kon trots aankondigen dat hij de laatste hand legde aan een nieuw toneelstuk, waarin heden en verleden, politiek en geschiedenis, hermeneutiek en posthermeneutiek en zélfs een voorzichtig uitstapje richting postmodernisme verwerkt waren. Eén van de hoofdpersonages zou bovendien gebaseerd zijn op Guido Gezelle, maar dan een Guido Gezelle die door de twijfels van de moderne tijd, nu ja, aan het twijfelen was gebracht. Een sympathiserend enthousiasme maakte zich bij het aanhoren van dit alles over de anderen meester. Behalve Karstens. Die zei – en hij mocht dat zeggen, want hoelang kenden ze elkaar al niet, nietwaar? – dat hij niet zomaar kon instemmen met een zulkdanige her-denking van een zo prominent monument van de Vlaamse letteren. Zeker niet wanneer men rekening hield met het feit dat onderhavig monument al zolang dood was, dat het zichzelf niet meer kon verdedigen. Van Melkebeek verklaarde dat hij pas een oordeel zou vellen na grondige lezing van het stuk, wat de Volder enthousiast deed verklaren dat ze allen uitgenodigd waren voor de nakende première. En toch zei Karstens enkele malen vertwijfeld en tegen niemand in het bijzonder: “En toch, en toch…”, wat de Volder ertoe bracht een volgend rondje te bestellen, teneinde de zaak terdege af te sluiten. Het laatste wat hij wilde, was ruzie met Karstens, hoewel het hem zeer speet dat dit hem ertoe noopte de rest van de avond met geen woord meer te reppen over zijn stuk, dat stiekem toch wel een beetje geniaal was.

Arnulf redde de sfeer door een opmerking te maken over een kortgerokt meisje van legale leeftijd dat hun raam voorbijzweefde, wat de andere verlichte geesten ertoe bracht ook even in alle discretie die richting uit te kijken. Dat de boog niet altijd gespannen kon staan, was de heren op die leeftijd volslagen duidelijk, maar bij een dergelijk schouwspel spande hij goddank toch nog een beetje. Enige fraai verwoorde schunnigheden werden gedebiteerd, er werd geklonken ter ere van het zonet voorbijgekomen stel benen en de sfeer was op een beschaafde wijze uitermate jolig. De glazen waren natuurlijk leeg en het was Karstens’ beurt om te trakteren. Arnulf opteerde voor een pul van het zware bier dat aangeprezen werd op het omslag van de menukaart. Eigenlijk moest hij dringend pissen, maar hij besloot nog even op te houden.

Een zwartharige jongen met zwaar brilmontuur, zwartlederen jekker en laarzen betrad het café, met in zijn kielzog een blonde jongen die op James Dean leek en een fototoestel torste en een acajouharige juffrouw met een Delvaux-handtas. De jongen met de lederen jekker kwam op hun tafeltje toe, een onaangestoken filterloze sigaret in zijn mondhoek. Hij vroeg een vuurtje. Niemand van de heren aan het tafeltje kon hem echter helpen, aangezien ze allen, op doktersadvies of uit ongearticuleerde gezondheidsoverwegingen, het roken reeds jaren geleden hadden opgegeven. De jongen groette kort, liep naar de tapkast en bestelde een doosje lucifers, twee whisky-cola’s en een Fanta met een rietje.

Karstens kwam terug met de drankjes, er werd getoost. Arnulf vroeg of de anderen het ook zo warm hadden, maar dat bleek niet het geval te zijn. Toch deed hij zijn colbert uit, zocht zijn zakdoek en bette zijn bezwete voorhoofd. “Neem een slok,”adviseerde Van Melkebeek. Arnulf dronk. Hij ademde diep in en uit en voelde zich al heel wat beter.

Toch meende van Melkebeek dat Arnulf er een beetje bleek uitzag. “Een appelflauwte,”vulde Karstens aan.
“Of een bierflauwte,” grinnikte de Volder. Niemand lachte.
“Welja,” zei Arnulf onverstoord. “Misschien moet ik me wat te eten halen.”
Hij stond op en begaf zich naar de toog. In het voorbijgaan keek hij even in de richting van de drie jongelui, die een tafeltje tussen de schenkbank en de deur van de toiletten hadden ingepalmd. Terwijl Arnulf aan de toog op zijn beurt wachtte en nadacht over de te bestellen versnapering, luisterde hij met een half oor naar de conversatie van de jongelui.
“Ik vind november een vreselijke maand,” meende de acajouharige jongedame.
“November, ça va,”antwoordde de zwartharige jongen. Hij stak met de gloeiende peuk van zijn vorige sigaret een nieuwe aan en dacht even na. “Bij mij is het april. April is de vreselijkste maand van allemaal.”
Terwijl hij dit zei, werd hij gefotografeerd door de jongen die op James Dean leek.
“Hoe zere vallen ze af,”lachte deze laatste, waarbij ze alle drie vrank naar Arnulf keken en om onverklaarbare redenen in luid lachen uitbarstten.
“En voor u?”vroeg de barman.
“Een portie kaasblokjes, alstublieft.”
De barman riep iets in de richting van de keuken en gaf met een onduidelijk gebaar te kennen dat het bestelde er zo dadelijk aankwam. Plots stond de acajouharige juffrouw naast Arnulf, ze bestelde twee whisky –cola’s en een Fanta met een rietje. Ze betaalde met haar Visakaart en keerde terug naar het tafeltje, maar niet zonder Arnulf eerst indringend te hebben aangekeken en dan proestend te hebben geknipoogd. Zijn kaasblokjes waren klaar, de barman moest hem zowaar op zijn schouder tikken om hem hierop attent te maken. Verstrooid rekende Arnulf af, bedankte en ging terug aan zijn tafeltje zitten.

“Heb je dat nu gezien?” zei hij, bedachtzaam kauwend op de droge, kleffe kaas.
“Nee,”zei de Volder.
“Die jongelui. Geen respect. Je vraagt je warempel af, of ze ooit een boek lezen.”
“O tempora, o mores,” zuchtte Van Melkebeek, intussen bedenkend dat de drie jongeren, maar dan vooral de acajouharige jongedame, een prachtig naakt triptiek naar klassiek voorbeeld zouden vormen. De boog, nietwaar, gespannen.
“Ja,”merkte Karstens op. “Die hebben vast geen les gekregen van jou, Arnulf.”
“Zulk gespuis, met zulk een houding, zou ik in mijn les nooit geduld hebben! Laat staan dat ze zouden kunnen, wat zeg ik, mogen gedijen in mijn school!”
“Nog altijd het St-Jozefscollege?” wilde de Volder weten.
“Als vanouds, Johan, als vanouds.”
“En maar zuipen,”meesmuilde van Melkebeek, doelend op de jongen met de zwarte jekker, die zijn whisky-cola in één teug achterover sloeg. De Volder dronk zijn glas leeg, boerde gedempt.
“De volgende is van mij,” antwoordde Van Melkebeek.
“Uitstekend,” antwoordde Arnulf. Hij was plots weer beginnen zweten en voelde zich benauwd. Hij nam het laatste blokje kaas en kauwde verwoed, maar had moeite om het door te slikken. De slok bier die hij tot zich nam, bracht geen soelaas. Net zo min hielp diep in- en uitademen.
“Heren,”zo sprak hij, “ik ga even mijn handen wassen.”
Moeizaam stond hij op en begaf zich richting toiletten.

Op weg naar de toiletten hoorde hij de jongeren bezig over Romeinse dichters. De acajouharige juffrouw had beweerd dat ze zich in Rome Horatius gewaand had, wat volgens James Dean niet kon, of het zou moeten zijn dat ze zich vandaag speciaal voor de gelegenheid geschoren had en zich zodoende ontdaan van haar weelderige, witte wolkenbaard. Aan de zwartharige jongen met de lederen jekker werd gevraagd welke Romein hij zou willen zijn. Het antwoord luidde: “Gaius Vibrator. En nu ga ik pissen,” wat dus betekende dat Arnulf niet alleen zou zijn in de toiletten.

Er waren vier pissijnen in café “Evergreen.” Arnulf bezette het uiterst rechtse en de jongeling – geheel volgens de etiquette – het meest linkse. Onder het motto “ieder diertje zijn pleziertje” mikte Arnulf geconcentreerd op het voor dat doel in het hagelwitte porselein ingebakken, zwarte vliegje boven het roostertje van de afvoer. Hij voelde zich nu ook duizelig, zodanig zelfs dat rechtstaan hem moeilijk viel en hij zich genoodzaakt zag tegen de koele rand van het urinoir te gaan hangen, wat pijn deed aan zijn beknelde scrotum en zijn straal aanzienlijk verminderde. Hij ademde fors uit door zijn neusgaten, zo luid dat het galmde tegen de kale muren van de herentoiletten. De jongen met de zwarte lederen jekker ritste zijn jeans dicht en keek op. Zijn ongemeen spottende blik ontmoette die van een naar adem happende Arnulf.
“Awel bompa, gaat het niet meer?” vroeg de jongen.
Arnulf wist niets uit te brengen ten antwoord.
“Weet je wat, bompa?” ging de jongen verder, de deur naar het café reeds open stotend. Arnulf keek hem vragend aan.
“Wie er niet tegen kan, die moet het laten,” sprak de jongen, Arnulf achterlatend.
Hij hijgde, snakte naar adem, klemde een hand tegen zijn borst. Met de andere fatsoeneerde hij zijn ondergoed en broek. Zwarte, groene en gele vlekken dansten voor zijn ogen. Pijnscheuten als harpoenen verspreidden zich vanuit zijn borst doorheen zijn hele lichaam.
“Hemeltjelief,”dacht Arnulf. “Dit doet geen deugd. Misschien moet ik toch maar naar huis. Maar Van Melkebeek…Van Melkebeek moet nog een rondje betalen…”
Het volgende ogenblik lieten zijn benen het afweten, hij sloeg tegen de grond. Het zwart sloot zich voor Arnulfs ogen met een sluitertijd van één over oneindig.

Epiloog

Wie hem uiteindelijk gevonden had, was niet bekend. Alleszins was het niet van Melkebeek, want die had geen aanstalten gemaakt om op te staan en een rondje te gaan bestellen. Ook waren het zeker niet de jongeren aan het tafeltje naast de deur van de toiletten, want die bleven gezellig whisky-cola en Fanta met een rietje zitten hijsen tot de blauwe weerschijn van de ambulanceflitslampen door de ramen van café “Evergreen” viel. Toen de ambulanciers kwamen binnenvallen, die slechts de dood door hartaderbreuk van het prominente lid van schrijverscollectief “’t Stocksken van Oldenbarnevelt” konden vaststellen, verliet het drietal de zaak, met de mededeling dat ze straks nog wel eens zouden terugkeren, wanneer er wat minder volk zou zijn.

Testing, testing, one, two...

2009-02-23T13:47:00.002+01:00
Iemand moet de eerste zijn. Daarom dit te(k)stballonnetje ter verwelkoming. Ahum. Welkom bij Editions Migraine, het volledig uit hersenspinsels opgetrokken consortium dat de werken van Michiel Leen ter lering ende vermaak wereldkundig maakt. Bij tijd en wijle zal hier een verse tekst verschijnen, soms proza, soms poëzie, soms iets journalistieks. Misschien zelfs prentjes. Het is allemaal nogal nieuw, ook voor schrijver dezes. Maar goed, de kop is eraf. De blog (het blog?) is er nu. Voor u. Zeg het voort en komt weerom!